AMSTERDAM â Nederlandse transportbedrijven moeten zich voorbereiden op blijvende veranderingen in internationale goederenstromen, transportroutes en logistieke kosten. Hoewel de wereldhandel naar verwachting blijft groeien, zorgen geopolitieke spanningen ervoor dat productieactiviteiten verschuiven, traditionele vervoersstromen afnemen en de vraag naar transportcapaciteit steeds grilliger wordt. Vooral vervoerders die afhankelijk zijn van de chemische industrie, automotive en internationale havens kunnen hiervan de gevolgen ondervinden.
Dat blijkt uit de vrijdag 13 november gepubliceerde sectorstudie ‘Verschuivende goederenstromen: de impact van geopolitiek op transportbedrijven’, uitgevoerd door onderzoeksbureau Panteia in opdracht van ING, TVM en Transport en Logistiek Nederland (TLN). De onderzoekers concluderen dat transportbedrijven steeds minder kunnen vertrouwen op historische vervoerspatronen. Ondernemingen die snel kunnen schakelen tussen klanten, markten en transportroutes, zijn volgens de studie beter voorbereid op de veranderingen.
De internationale handel valt volgens de onderzoekers niet stil door geopolitieke spanningen. Goederenstromen zoeken andere routes, productielocaties en vervoerswijzen. Oorlogen, handelsbeperkingen, importheffingen en de internationale strijd om kritieke grondstoffen veranderen daardoor niet alleen waar goederen vandaan komen, maar ook via welke havens en transportcorridors zij hun bestemming bereiken.
Productie basischemicaliÃĢn en auto’s fors gedaald
De gevolgen zijn onder meer zichtbaar in de Europese industrie. De productie van basischemicaliÃĢn, waaronder grondstoffen voor kunststoffen, is in de Europese Unie de afgelopen jaren met ongeveer 30 procent afgenomen. Ook de productie van personenauto’s ligt circa 24 procent lager. Hierdoor veranderen de traditionele goederenstromen vanuit de Nederlandse en Belgische havens naar industriÃĢle productiegebieden in het Europese achterland.
Voor transportbedrijven die jarenlang vaste ladingstromen vervoerden tussen havens, fabrieken en distributiecentra betekent dit dat bestaande opdrachten kunnen verdwijnen of in omvang afnemen. Vervoerders moeten daardoor vaker op zoek naar nieuwe klanten, andere productgroepen of transportopdrachten in andere delen van Europa.
Ook bedrijven die voornamelijk binnen Nederland actief zijn, kunnen de gevolgen merken. Verstoringen van internationale handelsroutes werken door in brandstofprijzen, levertijden, beschikbaarheid van goederen en de vraag naar binnenlands transport.
Chemische industrie verschuift naar buiten Europa
Vooral de chemische industrie ondergaat grote veranderingen. Door hoge energiekosten, internationale concurrentie en verschillen in productiekosten en milieuregelgeving staat de concurrentiepositie van het chemiecluster in Noordwest-Europa onder druk. Een deel van de productie verplaatst zich naar landen buiten Europa, waar de omstandigheden voor producenten gunstiger zijn.
Traditioneel werden grote hoeveelheden ruwe grondstoffen via de havens van Rotterdam en Antwerpen aangevoerd. Deze werden vervolgens verwerkt in chemische fabrieken in Nederland, BelgiÃĢ en Duitsland, waarna de geproduceerde halffabricaten verder over Europa werden vervoerd.
Dat patroon verandert. Steeds vaker worden chemische halffabricaten buiten Europa geproduceerd en rechtstreeks naar Europese afzetmarkten verscheept. Deze goederen hoeven daardoor niet meer noodzakelijk via Rotterdam of Antwerpen binnen te komen, maar kunnen ook via andere Europese havens worden aangevoerd.
Volgens de studie daalde de chemische productie in 2025 ten opzichte van 2024 met 4,9 procent in Nederland en 1,3 procent in BelgiÃĢ. Bovendien is de Europese handel in chemische producten structureel veranderd. Sinds 2021 wordt in de Europese Unie, gemeten in tonnen, meer aan chemicaliÃĢn en gerelateerde producten geïmporteerd dan geÃĢxporteerd.
Voor vervoerders die afhankelijk zijn van transport tussen chemieclusters en exportgerichte productiebedrijven kan dit leiden tot minder opdrachten. Tegelijkertijd ontstaan nieuwe mogelijkheden in importgerelateerde overslag, opslag en distributie.
Rotterdam ziet verschuiving van bulk naar containers
Ook in de Nederlandse havens zijn de veranderende goederenstromen duidelijk zichtbaar. Volgens de sectorstudie is de aanvoer van zeevracht in Nederland over een periode van tien jaar met 7 procent gedaald en de afvoer met 9 procent. In BelgiÃĢ nam de aanvoer juist met 7 procent toe en de afvoer met 14 procent.
De haven van Rotterdam laat bovendien een duidelijke verschuiving zien van bulkgoederen naar containers. Tussen 2015 en 2025 groeide de containerimport, gemeten in vervoerd gewicht, met 21,2 procent. De import van droge bulk nam in dezelfde periode met 28,6 procent af.
Ook de herkomst van goederen verandert sterk. Rusland was in 2021 nog verantwoordelijk voor 27 procent van de Nederlandse import van natte bulk. In 2025 was dat aandeel gedaald tot 8 procent. Bij droge bulk daalde het Russische aandeel van 15 naar 1 procent en bij containers van 6 naar 0 procent. Tegelijkertijd nam de aanvoer vanuit onder meer China, Noorwegen en de Verenigde Staten toe.
Deze veranderingen hebben gevolgen voor terminals, opslagbedrijven en vervoerders die het achterlandtransport verzorgen. Niet alleen de hoeveelheid goederen verandert, maar ook het type lading, de herkomst en het moment waarop transportcapaciteit nodig is.
Omvaren leidt tot pieken in vrachtwagenvervoer
Internationale conflicten zorgen daarnaast voor verstoringen in de scheepvaart. Door aanvallen van Houthi-rebellen in de Rode Zee zijn schepen uitgeweken naar routes rond Kaap de Goede Hoop. Hierdoor zijn goederen soms dagen tot weken langer onderweg.
Volgens de studie nam het goederenvervoer via Kaap de Goede Hoop in 2024 met 74 procent toe. De langere vaarroutes zorgen voor hogere brandstof- en personeelskosten, verstoringen van vaarschema’s en een minder voorspelbare aankomst van containerschepen.
Voor Nederlandse transportbedrijven betekent dit dat containers minder gelijkmatig in de havens arriveren. Wanneer meerdere schepen vrijwel gelijktijdig binnenkomen, ontstaat plotseling een grote vraag naar vrachtwagens, chauffeurs en opslagcapaciteit. Op andere momenten kan de vraag juist sterk terugvallen.
De onderzoekers waarschuwen dat deze pieken en dalen extra druk leggen op terminals, distributiecentra en achterlandverbindingen. Vooral bedrijven die afhankelijk zijn van containervervoer en tijdkritieke goederen moeten hun planning en beschikbare capaciteit hierop aanpassen.
Automotive verschuift richting Zuid- en Oost-Europa
Ook de Europese auto-industrie verandert ingrijpend. Volgens de studie nam de Europese auto-export, gemeten in aantallen voertuigen, tussen 2019 en 2024 met ruim 13 procent af. Tegelijkertijd steeg de import van auto’s uit China met 461 procent.
Chinese autofabrikanten verplaatsen bovendien steeds vaker productieactiviteiten naar Europa om importheffingen en handelsbarrières te beperken. Daarbij verschuift productie naar onder meer Zuid- en Oost-Europa, Turkije en Marokko.
Voor transportbedrijven ontstaan hierdoor nieuwe vervoerscorridors tussen productielocaties en Europese afzetmarkten. Tegelijkertijd blijven containerstromen vanuit AziÃĢ belangrijk, omdat veel onderdelen nog altijd uit China en andere Aziatische landen afkomstig zijn.
De elektrificatie van voertuigen verandert bovendien het soort goederen dat wordt vervoerd. Traditionele motoren en onderdelen maken steeds vaker plaats voor batterijpakketten, elektromotoren en elektronica. Ook groeit de retourstroom van gebruikte batterijen en kritieke grondstoffen die worden gerecycled.
Transportbedrijven passen hun strategie al aan
De sectorstudie beschrijft verschillende transportbedrijven die hun activiteiten aanpassen aan de veranderende goederenstromen.
Ewals Cargo Care uit Tegelen spreidt zijn activiteiten over meerdere regio’s, klanten en vormen van dienstverlening. Het bedrijf, dat beschikt over ongeveer 5.000 megatrailers, richt zich onder meer op groeimarkten in Zuid-Europa, Turkije en Marokko. Daarnaast combineert het volledige vrachtwagenladingen steeds vaker met deelpartijen en logistieke regiediensten. Ook maakt Ewals gebruik van externe transportcapaciteit en spoor- en ferryverbindingen om sneller te kunnen reageren op veranderingen.
Het Belgische H.Essers, gespecialiseerd in chemie en gezondheidszorg, opende in juni 2026 een nieuwe terminal in Bergen op Zoom. Het bedrijf speelt daarmee in op de verwachte groei van importstromen en toenemende congestie in de Rotterdamse haven. H.Essers kiest daarnaast bewust voor specialistische logistieke dienstverlening waarbij veiligheid, regelgeving en kennis een belangrijke rol spelen.
Ook Van den Bosch uit Erp investeert in een internationaal netwerk van terminals, partners en logistieke knooppunten. Het bedrijf zag tijdens geopolitieke spanningen in het Midden-Oosten hoe transportopdrachten vanuit India en Pakistan binnen twee dagen werden geannuleerd en vervangen door ladingen uit BraziliÃĢ. Door containers strategisch te positioneren en verschillende vervoerswijzen te combineren, probeert het bedrijf sneller op dergelijke verschuivingen te reageren.
Kostenstijgingen stapelen zich op
De onderzoekers benadrukken dat geopolitieke ontwikkelingen niet los kunnen worden gezien van andere uitdagingen waarmee transportbedrijven worden geconfronteerd. Hogere brandstofprijzen, langere transporttijden en stijgende verzekeringspremies komen bovenop de kosten van verduurzaming, personeelstekorten en de vrachtwagenheffing.
Vooral bedrijven met beperkte financiÃĢle ruimte of een sterke afhankelijkheid van ÊÊn klant, productgroep of regio kunnen hierdoor kwetsbaar worden. De studie adviseert ondernemers daarom om hun risico’s beter in kaart te brengen, verschillende toekomstscenario’s uit te werken en hun klantenbestand en activiteiten waar mogelijk te verbreden.
Daarnaast wordt samenwerking binnen logistieke ketens steeds belangrijker. Door informatie over aankomsttijden, verwachte volumes en beschikbare capaciteit eerder met elkaar te delen, kunnen transportbedrijven en logistieke dienstverleners beter anticiperen op plotselinge veranderingen.
Wendbaarheid wordt minstens zo belangrijk als efficiÃĢntie
Volgens Erik Slaaf, Sector Banker Transport & Logistiek bij ING, vraagt de veranderende wereldhandel om een andere manier van ondernemen. “Jarenlang draaide logistiek vooral om efficiÃĢntie. Nu geopolitiek productie en goederenstromen verplaatst, wordt wendbaarheid minstens zo belangrijk. De winnaars van morgen zijn de bedrijven die met die stromen weten mee te bewegen.”
Ronald Kuipers, commercieel directeur van TVM, benadrukt dat de ontwikkelingen zowel grote als kleine transportondernemers raken. “Geopolitieke onrust raakt transportondernemers, groot en klein. Wie veranderingen tijdig ziet en durft te kiezen, pakt het voordeel. Onder onze leden zien we dat gericht samenwerken en kennis delen helpt om sneller en slimmer te beslissen. Dat onderstreept ook deze sectorstudie.”
Ook Jan Boeve, directeur van Transport en Logistiek Nederland, wijst op het belang van een goed functionerend logistiek netwerk. “Sneller schakelen tussen klanten, routes en markten vraagt om ondernemerschap. Maar ook betrouwbare infrastructuur en goed functionerende internationale corridors zijn nodig om nieuwe kansen te kunnen benutten en Nederland aantrekkelijk te houden als logistiek knooppunt.”
Volgens de onderzoekers verdwijnen goederenstromen vaak niet, maar verplaatsen zij zich naar andere landen, havens en transportcorridors. Transportbedrijven die deze veranderingen tijdig herkennen en hun dienstverlening daarop aanpassen, kunnen hun concurrentiepositie versterken. Bedrijven die blijven vertrouwen op bestaande vervoerspatronen lopen daarentegen het risico dat ladingstromen zich verplaatsen zonder dat zij daarin meegroeien.
