AMSTERDAM – De Nederlandse binnenvaart staat voor een flinke omslag. In tien jaar tijd is het vervoerde volume met 15 procent afgenomen. Vooral traditionele ladingstromen als kolen en ijzererts lopen sterk terug. ABN AMRO verwacht dat deze ontwikkeling doorzet en stelt dat binnenvaartondernemers en terminals zich meer zullen moeten richten op nieuwe goederenstromen, zoals schroot, biomassa, bouwmaterialen, halffabricaten en containers.

Dat blijkt uit het nieuwe rapport De binnenvaart zit op hete kolen – Krimpende bulkstromen dwingen sector tot nieuwe keuzes van ABN AMRO. De afbouw van kolencentrales en de teruglopende Europese staalproductie zijn volgens de bank belangrijke oorzaken van de afnemende volumes.

Vooral de droge bulkvaart voelt de veranderingen. Het vervoerde gewicht van droge bulk daalde in tien jaar van 201,4 miljoen ton naar 170,5 miljoen ton, een afname van ruim 15 procent. Het vervoer van kolen kromp met ongeveer 35 procent en dat van ijzererts met circa 27 procent. Hoewel het kolenvervoer vorig jaar licht aantrok, ligt het volume nog altijd ver onder het niveau van 2015.

Ook bouwmaterialen onder druk

Ook bij bouwmaterialen, de grootste productgroep binnen de droge bulk, zijn de volumes teruggelopen. Het vervoer van onder meer zand, grind, cement en klei nam in vijftien jaar met ruim 14 procent af. De afgelopen drie jaar lijkt die daling wel af te vlakken. Het vervoer van agrarische bulk daalde van 31,9 miljoen naar 28,8 miljoen ton, al is daar de afgelopen twee jaar sprake van voorzichtig herstel.

De afnemende vraag naar bouwmaterialen hangt volgens ABN AMRO onder meer samen met de problemen in de Duitse bouwsector. Duitsland is een belangrijke afzetmarkt voor Nederlandse bouwmaterialen. Hogere rentes en bouwkosten, langdurige vergunningsprocedures en een tekort aan arbeidskrachten drukken daar de bouwproductie.

Toch kunnen juist de miljardeninvesteringen die Duitsland de komende jaren in zijn infrastructuur wil doen nieuwe kansen opleveren. In 2025 ging bijna een derde van de Nederlandse export van bouwmaterialen naar Duitsland. Meer investeringen in wegen en andere infrastructuur kunnen de vraag naar zand, grind, cement, natuursteen en staal vergroten. Volgens ABN AMRO zijn dergelijke grote goederenstromen bij uitstek geschikt voor vervoer over water.

Kolenvervoer richting 8 miljoen ton

Voor kolen zijn de vooruitzichten aanzienlijk minder gunstig. ABN AMRO verwacht dat het vervoer van kolen over de binnenwateren afneemt van ongeveer 31 miljoen ton in 2015 naar circa 8 miljoen ton in 2030. Daarmee zou in vijftien jaar ongeveer 23 miljoen ton kolenlading verdwijnen.

Om alleen deze afname volledig met containervervoer te compenseren, zou naar schatting 2 miljoen TEU extra containervervoer nodig zijn.

Schroot, biomassa en windturbines bieden kansen

Tegenover de krimpende traditionele stromen ziet ABN AMRO verschillende groeimarkten. Een daarvan is schroot. Gerecycled aluminium gebruikt volgens het rapport slechts 5 procent van de energie die nodig is voor de productie van primair aluminium. Hierdoor neemt het strategische belang van aluminiumschroot toe. Ook de vraag naar recycling van andere metalen, waaronder staalschroot, groeit.

Ook de energietransitie kan nieuwe vracht opleveren. Het vervoer van biomassa over Duitse binnenwateren kan volgens een in het rapport aangehaalde studie toenemen van ongeveer 1 miljoen ton nu naar 2 tot 3 miljoen ton in 2040.

Daarnaast zijn voor de uitbreiding van Duitse windparken tot 2030 naar schatting 27.000 rotorbladen nodig. Vanwege hun grote afmetingen zijn dergelijke onderdelen vaak aangewezen op vervoer over water. Dit zou in 2040 nog eens 0,5 tot 1 miljoen ton aan potentieel binnenvaartvolume kunnen opleveren.

Ook halffabricaten vormen volgens ABN AMRO een groeimarkt. De binnenvaartvolumes van voorbewerkte producten van bijvoorbeeld staal en aluminium zijn in tien jaar met 31 procent gestegen. Extra Europese defensie-investeringen kunnen de vraag naar metalen en halffabricaten verder aanjagen.

Containers als alternatief

Voor moderne drogebulkschepen ziet ABN AMRO daarnaast kansen in het containervervoer. Nieuwe schepen zijn steeds vaker flexibel inzetbaar en kunnen naast droge bulk ook containers vervoeren. Een hefbare stuurhut maakt het bij veel moderne schepen mogelijk meerdere lagen containers te vervoeren.

Containers kunnen de verdwenen bulkvolumes echter nog lang niet volledig vervangen. Volgens berekeningen van ABN AMRO staat één container gemiddeld gelijk aan ongeveer 14 ton droge bulk. Om de terugval van droge bulk sinds 2015 volledig te compenseren, had het containervervoer in 2025 circa 7,2 miljoen TEU moeten bedragen. In werkelijkheid ging het om ongeveer 4,8 miljoen TEU.

Modal shift komt nauwelijks van de grond

Daar komt bij dat het allerminst zeker is dat de binnenvaart volledig profiteert van de groeiende containermarkt. De modal shift van wegvervoer naar binnenvaart en spoor komt volgens ABN AMRO nauwelijks van de grond. Een steeds groter deel van de containers wordt juist over de weg vervoerd.

Achterstallig onderhoud aan sluizen en bruggen, wisselende waterstanden en de voorkeur van verladers voor rechtstreekse wegverbindingen spelen daarbij een belangrijke rol.

Ook de staat van de vaarweginfrastructuur baart zorgen. Meer dan de helft van de Nederlandse sluizen voldeed in 2024 niet aan de norm voor maximale stremming. De landelijke norm werd volgens het rapport voor het laatst in 2017 gehaald.

Recordlaag water bij Kaub

Daarnaast maken sterk wisselende waterstanden de binnenvaart kwetsbaar. Bij het belangrijke meetpunt Kaub aan de Rijn ligt de kritieke grens op 77 centimeter. Onder dat niveau kunnen schepen minder lading meenemen of in sommige gevallen niet meer varen.

Deze maand werd volgens het rapport een waterstand van slechts 11 centimeter gemeten, de laagste stand ooit. ABN AMRO constateert dat door klimaatverandering kritieke waterstanden vaker voorkomen en perioden van laag- en hoogwater langer aanhouden.

ABN AMRO: flexibiliteit wordt sleutelwoord

ABN AMRO verwacht dat de overslag van droge bulk in de havens verder zal afnemen. Traditionele stromen als kolen, ijzererts en agribulk staan structureel onder druk, terwijl nieuwe kansen ontstaan bij onder meer schroot, bouwmaterialen en containers.

Voor binnenvaartondernemers en terminals ligt de uitdaging volgens de bank daarom niet zozeer in het vasthouden van bestaande volumes, maar in het tijdig aanpassen aan de veranderende markt. Flexibiliteit wordt daarbij volgens ABN AMRO het sleutelwoord.