REUKELEN – Handelsconflicten, grondstoffenschaarste en strengere duurzaamheidsregels dwingen bedrijven in transport en logistiek om anders naar samenwerking in de keten te kijken. Dat stelt hoogleraar Supply Chain Management Jack van der Veen van Nyenrode Business Universiteit in zijn emeritaatsrede.

Volgens Van der Veen kunnen organisaties maatschappelijke ontwikkelingen en economische onzekerheden alleen het hoofd bieden wanneer zij intensiever samenwerken binnen de volledige logistieke keten.

“Alleen door intensieve samenwerking tussen partijen kunnen organisaties hun innovatiekracht behouden en maatschappelijke trends vertalen naar hun eigen bedrijfsvoering”, aldus Van der Veen.

De hoogleraar wijst erop dat internationale handelsstromen sinds de jaren negentig steeds complexer zijn geworden doordat bedrijven meer activiteiten uitbesteedden. Daardoor groeide ook het belang van supply chain management.

Drie modellen voor ketens

Volgens Van der Veen zijn er grofweg drie manieren waarop ketens georganiseerd kunnen worden.

In het eerste model opereert iedere partij volledig zelfstandig. Volgens Van der Veen werkt dit in de praktijk zelden goed.

Een tweede model is een keten waarin één dominante speler de regie voert. Daarbij noemt hij Amazon als voorbeeld. Dit model sluit volgens hem sterk aan bij de Amerikaanse benadering van supply chain management.

Daar tegenover staat een derde model waarin bedrijven juist intensief samenwerken en gezamenlijk afstemmen. Van der Veen noemt dat het Europese alternatief.

Samenwerking loopt vaak vast op menselijke factoren

De hoogleraar onderzocht jarenlang waarom samenwerking in de praktijk vaak minder succesvol verloopt dan theoretische modellen voorspellen.

Volgens hem ligt de oorzaak vaak niet in processen of systemen, maar juist bij menselijke factoren.

“Het zijn vooral de menselijke factoren die ervoor kunnen zorgen dat samenwerking in de keten niet goed van de grond komt”, stelt Van der Veen. “Denk aan verschillen in cultuur en leiderschap, of een gebrek aan vertrouwen.”

Kritiek op silo-denken

Volgens Van der Veen moeten bedrijven af van het traditionele denken in afzonderlijke afdelingen en meer kijken naar de volledige keten achter een product of dienst.

“Organisaties moeten niet langer vanuit losse silo’s opereren, maar met een overstijgende blik naar de volledige keten kijken”, aldus de hoogleraar.

Hij benadrukt dat dit ook gevolgen heeft voor de strategie van ondernemingen. Familiebedrijven hebben volgens hem vaak een natuurlijkere focus op de lange termijn, terwijl beursgenoteerde ondernemingen vaker worden gestuurd door aandeelhouders en kwartaalresultaten.

Innovatie afhankelijk van leveranciers

Van der Veen wijst erop dat innovatie steeds afhankelijker wordt van samenwerking tussen bedrijven.

Als voorbeeld noemt hij ASML, waar volgens hem de innovatiekracht sterk samenhangt met de kennis en betrokkenheid van leveranciers.

“Alleen wanneer leveranciers vanaf het begin worden betrokken bij de ontwikkeling, kunnen nieuwe technologieën daadwerkelijk worden gerealiseerd”, zegt hij.

‘Europese model onderschat’

Volgens Van der Veen is het Amerikaanse model jarenlang dominant geweest in het denken over ketenmanagement, mede doordat veel managementliteratuur uit de Verenigde Staten afkomstig was.

Toch ziet hij juist veel kracht in het Europese “poldermodel”, waarin bedrijven samenwerken, overleggen en gezamenlijke strategieën ontwikkelen.

“Er wordt vaak gemopperd op ons poldermodel, maar we onderschatten juist de kracht ervan”, aldus Van der Veen.

Volgens de hoogleraar ligt toekomstig succes voor bedrijven niet alleen meer in het optimaliseren van de eigen organisatie, maar vooral in het bouwen aan langdurige relaties, vertrouwen en gezamenlijke strategieën binnen de keten.