DEN HAAG â Werkgevers besteden onvoldoende aandacht aan de gezondheidsrisico’s van nachtwerk en houden zich niet altijd aan de regels voor gezond en veilig werken en arbeidstijden. Dat blijkt uit onderzoek van de Nederlandse Arbeidsinspectie onder 285 werkgevers in sectoren waar veel ’s nachts wordt gewerkt, waaronder transport, distributie, industrie, zorg en horeca. Bij 58 bedrijven werden overtredingen of tekortkomingen vastgesteld waarop de inspectie handhavend heeft opgetreden.
Volgens de Arbeidsinspectie wordt nachtwerk regelmatig ingezet om economische redenen, terwijl werknemers de gezondheidsrisico’s dragen. Bij 20 procent van de bezochte werkgevers wordt bovendien permanent in de nacht gewerkt, terwijl dat volgens de inspectie slechts in uitzonderlijke situaties is toegestaan.
Van de 285 onderzochte werkgevers zijn er 193 bezocht in het kader van het onderzoek Arbo in Bedrijf. Daarnaast zijn 92 werkgevers geïnspecteerd op de naleving van de arbozorg en de Arbeidstijdenwet.
Bij 58 bedrijven werd gehandhaafd vanwege tekortkomingen in de arbozorg, overtredingen van de Arbeidstijdenwet of een combinatie daarvan.
Nachtwerk vooral vanwege economische belangen
Uit het onderzoek Arbo in Bedrijf blijkt dat bij 46 procent van de onderzochte werkgevers vooral economische redenen een rol spelen bij het inzetten van nachtwerk.
Het gaat daarbij onder meer om het behalen van productiedoelen en het bedienen van klanten.
Bij 41 procent van de werkgevers is nachtwerk noodzakelijk vanwege de aard van de werkzaamheden. Dat geldt bijvoorbeeld voor werk dat onmiddellijk moet worden uitgevoerd, zoals in de zorg of bij de politie, of voor productieprocessen waarbij installaties niet kunnen worden stilgelegd.
Bijna negen op de tien werkgevers zien geen mogelijkheden om het nachtwerk verder te verminderen.
De Arbeidsinspectie constateert dat de voordelen van nachtwerk vooral terechtkomen bij bedrijven en hun klanten, terwijl werknemers worden blootgesteld aan de gezondheidsrisico’s. Een deel van de maatschappelijke kosten komt bovendien elders terecht.
Gezondheidsrisico’s onvoldoende onderzocht
Bij veel werkgevers ontbreekt volgens de Arbeidsinspectie voldoende aandacht voor de specifieke risico’s van werken tijdens de nachtelijke uren.
Zo heeft 54 procent van de geïnspecteerde werkgevers nachtwerk niet als afzonderlijk risico opgenomen in de risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E).
Bij 69 procent ontbreken concrete maatregelen in het plan van aanpak om de risico’s van nachtwerk te beperken.
Ook de voorlichting aan werknemers schiet tekort.
Hoewel 63 procent van de geïnspecteerde werkgevers aangeeft werknemers te informeren over de gezondheidsrisico’s van nachtwerk, zegt slechts de helft van de geïnterviewde werknemers deze informatie daadwerkelijk te hebben ontvangen.
Volgens de Arbeidsinspectie betekent dit dat werknemers niet altijd voldoende worden geïnformeerd over de mogelijke gevolgen van nachtwerk voor hun gezondheid en veiligheid.
Nachtwerk verhoogt kans op ongevallen
In Nederland werken ongeveer 1,2 miljoen mensen soms of regelmatig tijdens de nacht.
Nachtwerk verstoort het natuurlijke bioritme en kan ernstige gevolgen hebben voor de gezondheid.
Zo vergroot langdurig nachtwerk het risico op slaapproblemen, hart- en vaatziekten en diabetes type 2.
Daarnaast kunnen vermoeidheid en verminderde alertheid leiden tot een grotere kans op arbeidsongevallen.
Dat is ook een belangrijk aandachtspunt voor sectoren zoals transport en distributie, waar werkzaamheden regelmatig tijdens de nachtelijke uren plaatsvinden.
Ondanks de bekende gezondheidsrisico’s neemt het aandeel werknemers dat nachtwerk verricht niet af.
De Gezondheidsraad adviseerde al in 2017 om nachtwerk zoveel mogelijk te beperken.
Werkgevers moeten noodzaak nachtwerk kritisch bekijken
De Nederlandse Arbeidsinspectie roept werkgevers op kritisch te beoordelen of werkzaamheden daadwerkelijk tijdens de nacht moeten worden uitgevoerd.
Wanneer nachtwerk niet noodzakelijk is, moet het volgens de inspectie zoveel mogelijk worden teruggedrongen.
Als werken in de nacht onvermijdelijk is, moeten werkgevers de gezondheids- en veiligheidsrisico’s zorgvuldig inventariseren en passende beschermingsmaatregelen treffen.
Ook moeten werknemers voldoende worden voorgelicht over de risico’s die zij lopen.
Volgens de Arbeidsinspectie ligt de verantwoordelijkheid voor het verminderen van nachtwerk niet uitsluitend bij individuele werkgevers.
Ook opdrachtgevers, werkgeversorganisaties, werknemersorganisaties en de overheid kunnen hieraan bijdragen.
Daarbij noemt de inspectie onder meer de mogelijkheid om eenvoudigere en strengere regels te stellen.
De Arbeidsinspectie benadrukt dat de schadelijke gevolgen van nachtwerk al jarenlang bekend zijn en dat deze kennis daadwerkelijk moet leiden tot minder nachtelijke werkzaamheden.
Het uitgangspunt moet volgens de inspectie zijn dat nachtwerk wordt voorkomen waar dat mogelijk is en dat werknemers goed worden beschermd wanneer nachtwerk noodzakelijk blijft.
