DEN HAAG â Nederlandse koopvaardijschepen mogen sinds 2022 gewapende particuliere beveiligers inzetten om zich te beschermen tegen piraterij rond de Hoorn van Afrika. In de praktijk wordt die mogelijkheid echter ernstig belemmerd door de huidige uitleg van de wet. Sinds eind 2023 is er geen particuliere beveiliging meer ingezet. Dat blijkt uit een evaluatie van de Wet ter Bescherming Koopvaardij (WtBK), uitgevoerd door RAND Europe en de Universiteit Utrecht in opdracht van het Wetenschappelijk Onderzoek- en Datacentrum (WODC).
De onderzoekers constateren dat de wet voordelen biedt voor Nederlandse rederijen, waaronder lagere beveiligingskosten en meer flexibiliteit. Tegelijkertijd zorgen wettelijke voorwaarden, strenge certificeringseisen en beperkingen in het toezicht voor belangrijke knelpunten.
De Wet ter Bescherming Koopvaardij trad op 1 februari 2022 in werking. De wet moet Nederlandse commerciÃĢle schepen beter beschermen tegen piraterij in risicovolle zeegebieden, met name rond de Golf van Aden en de Hoorn van Afrika.
Daarnaast moet de regelgeving zorgen voor een gelijk speelveld tussen Nederlandse rederijen en buitenlandse concurrenten die al langer gebruik kunnen maken van particuliere gewapende beveiliging.
Defensie kan particuliere beveiliging blokkeren
Een belangrijk knelpunt is de voorrangspositie van militaire beveiliging door Defensie.
Volgens de wet mogen Nederlandse koopvaardijschepen alleen particuliere gewapende beveiligers inzetten wanneer Defensie geen militair beveiligingsteam, een zogenoemd Vessel Protection Detachment (VPD), kan leveren, wanneer de kosten daarvan onevenredig hoog zijn of wanneer militaire beveiliging tot omvaren leidt.
In de praktijk kan Defensie echter besluiten dat een bepaald gebied te onveilig is om eigen militaire beveiligingsteams in te zetten.
Volgens de huidige interpretatie van de wet betekent dit dat rederijen in dat gebied ook geen particuliere gewapende beveiligers mogen inschakelen.
Hierdoor is de inzet van particuliere beveiliging sinds eind 2023 stilgevallen.
De onderzoekers wijzen erop dat deze situatie de mogelijkheden van Nederlandse rederijen beperkt om hun schepen tegen piraterij te beschermen.
Beveiliging goedkoper en flexibeler
Uit de evaluatie blijkt dat betrokken partijen verschillende voordelen zien in de mogelijkheid om particuliere beveiligingsbedrijven in te schakelen.
Particuliere beveiliging kan goedkoper zijn dan militaire bescherming en biedt rederijen meer flexibiliteit bij het plannen van hun vaarroutes en transportoperaties.
Dat is van belang voor de internationale koopvaardij, waar vertragingen, omvaarten en aanvullende veiligheidsmaatregelen aanzienlijke gevolgen kunnen hebben voor de bedrijfsvoering.
De onderzoekers konden echter niet vaststellen in hoeverre de wet haar doelstellingen daadwerkelijk heeft bereikt.
Daarvoor was de periode waarin particuliere beveiliging kon worden ingezet te kort. Hoewel de wet in 2022 in werking trad, werd de inzet eind 2023 alweer onmogelijk door de geldende interpretatie van de voorwaarden.
Ook zijn bepaalde onderdelen van het toezicht nog niet in de praktijk getest, omdat zich tijdens de onderzochte periode geen incidenten tussen particuliere beveiligers en piraten hebben voorgedaan.
Verzekeraars stellen eisen aan beveiliging
De beperkingen vormen volgens de onderzoekers een extra probleem doordat verzekeraars vaak eisen dat rederijen toestemming hebben voor gewapende beveiliging wanneer schepen door het risicogebied rond de Hoorn van Afrika varen.
Tegelijkertijd neemt volgens het onderzoek de dreiging van piraterij in dit gebied toe.
Daardoor groeit de behoefte aan effectieve bescherming, terwijl Nederlandse rederijen in hun mogelijkheden worden beperkt.
Nederland stelt bovendien relatief hoge eisen aan particuliere maritieme beveiligingsbedrijven en aan de inzet van hun personeel.
In vergelijking met andere belangrijke maritieme landen zijn de Nederlandse voorschriften voor certificering en uitvoering streng.
Dat kan het voor internationale beveiligingsbedrijven minder aantrekkelijk maken om diensten aan Nederlandse rederijen aan te bieden.
Toezicht op wapens en munitie ingewikkeld
Een ander knelpunt betreft het toezicht op de beveiligingsbedrijven.
Particuliere maritieme beveiligers maken gebruik van ondersteunende schepen in internationale wateren. Deze schepen worden onder meer ingezet voor de opslag van wapens en munitie en voor logistieke ondersteuning.
Omdat deze ondersteunende schepen doorgaans niet onder Nederlandse vlag varen, zijn de mogelijkheden voor Nederlandse toezichthouders om controles uit te voeren beperkt.
Volgens de onderzoekers moet duidelijker worden geregeld hoe toezicht kan worden gehouden op deze buitenlandse ondersteunende schepen en hoe internationale beveiligingsbedrijven aan de Nederlandse eisen kunnen voldoen.
Onderzoekers willen aanpassing van regels
RAND Europe en de Universiteit Utrecht doen verschillende aanbevelingen om de uitvoering van de wet te verbeteren.
Zo adviseren zij om het volledige proces van de Wet ter Bescherming Koopvaardij met alle betrokken partijen te oefenen aan de hand van verschillende scenario’s.
Dat is volgens de onderzoekers noodzakelijk omdat nog niet alle procedures in de praktijk zijn toegepast, onder meer doordat zich geen incidenten tussen particuliere beveiligers en piraten hebben voorgedaan.
Daarnaast adviseren zij de huidige interpretatie van de voorrang voor militaire beveiliging te herzien.
Wanneer dat niet gebeurt, moet het besluitvormingsproces van Defensie over de inzet van militaire beveiligingsteams volgens de onderzoekers in ieder geval transparanter worden.
Ook moet het toezicht op buitenlandse ondersteunende schepen beter worden geregeld.
Verder pleiten de onderzoekers ervoor om de Nederlandse eisen meer te laten aansluiten op het internationale karakter van de markt voor particuliere maritieme beveiliging.
Daarmee moet worden voorkomen dat Nederlandse rederijen en internationale beveiligingsbedrijven worden geconfronteerd met onnodige belemmeringen.
Gelijk speelveld nog onvoldoende aangetoond
De wet is mede ingevoerd om Nederlandse koopvaardijschepen dezelfde mogelijkheden te bieden als buitenlandse concurrenten bij het beschermen van hun bemanning, schip en lading.
Volgens de onderzoekers is het door de beperkte praktijkervaring nog niet mogelijk om vast te stellen of dit doel daadwerkelijk is bereikt.
Wel maakt de evaluatie duidelijk dat de huidige uitvoering van de wet op verschillende punten aanpassing behoeft.
De onderzoekers benadrukken dat de wettelijke mogelijkheden voor particuliere beveiliging beter moeten aansluiten op de veiligheidsrisico’s en de internationale praktijk van de commerciÃĢle scheepvaart.
