LONDEN – Havens moeten nu al beginnen met de voorbereidingen op de mogelijke komst van nucleair aangedreven schepen en de toepassing van kleine kernreactoren voor hun eigen energievoorziening. Dat stellen Lloyd’s Register (LR) en de British Ports Association (BPA) in een gezamenlijk rapport over de inzet van geavanceerde nucleaire technologie in havengebieden.
Volgens beide organisaties kan kernenergie een belangrijke rol gaan spelen bij de groeiende vraag naar betrouwbare en CO2-arme energie in havens. Daarbij gaat het niet alleen om het ontvangen van schepen met nucleaire voortstuwing, maar ook om drijvende kerncentrales en kleine modulaire reactoren die elektriciteit en warmte leveren aan havenbedrijven en omliggende industrie.
Het rapport, getiteld ‘Advanced Nuclear Technology Use Within Port Environments’, benadrukt dat havens kernenergie niet moeten beschouwen als zomaar een nieuwe scheepsbrandstof. De mogelijke toepassing vraagt om langetermijnplanning op het gebied van infrastructuur, veiligheid, regelgeving en bedrijfsvoering.
Kernenergie voor walstroom en havenactiviteiten
De onderzoekers zien verschillende mogelijkheden voor de toepassing van geavanceerde kernreactoren in havengebieden.
Zo kunnen kleine modulaire reactoren (SMR’s) en microreactoren worden ingezet voor de levering van elektriciteit aan haventerreinen, walstroominstallaties, overslagmaterieel en koelopslag.
Ook kunnen dergelijke installaties energie leveren aan nabijgelegen industriële bedrijven. Daarnaast kan de geproduceerde elektriciteit en warmte worden gebruikt voor de productie van waterstof en synthetische brandstoffen.
Naast vaste reactoren op land worden ook drijvende of verplaatsbare nucleaire energie-installaties genoemd als mogelijke oplossingen.
Volgens het rapport kunnen havens bovendien nieuwe economische activiteiten ontwikkelen rondom de nucleaire scheepvaart. Daarbij gaat het onder meer om scheepsbouw, de integratie van reactormodules, inspectie, onderhoud, gespecialiseerd transport en de ontmanteling van nucleaire installaties.
Veiligheid en regelgeving grootste uitdagingen
De belangrijkste belemmeringen voor de toepassing van nucleaire technologie zijn volgens Lloyd’s Register en BPA niet uitsluitend technisch van aard.
Ook de afstemming tussen verschillende toezichthouders, bestuurlijke verantwoordelijkheden, noodprocedures, aansprakelijkheid, verzekeringen, opleiding van personeel en maatschappelijk draagvlak spelen een belangrijke rol.
De organisaties adviseren havens om nucleaire scenario’s op te nemen in hun bestaande veiligheidsmanagementsystemen, in plaats van daarvoor een volledig afzonderlijk systeem te ontwikkelen.
Havens beschikken al over procedures voor gevaarlijke stoffen, risicovolle ladingen, beveiligde zones en activiteiten waarbij incidenten grote gevolgen kunnen hebben.
Die bestaande veiligheidsstructuren kunnen volgens het rapport als uitgangspunt dienen, mits ze worden uitgebreid met nucleair-specifieke eisen voor onder meer deskundigheid, monitoring, veiligheidsbeoordelingen en toezicht.
Havens kunnen energiehubs worden
Mark Tipping, Global Offshore Power-to-X Director bij Lloyd’s Register, ziet grote mogelijkheden voor de ontwikkeling van havens.
“Geavanceerde kernenergie heeft het potentieel om havens te veranderen van energieverbruikers in veerkrachtige, CO2-arme energie- en industriële knooppunten”, zegt Tipping.
Volgens hem is daarvoor meer nodig dan alleen de beschikbaarheid van nieuwe technologie.
Havens moeten volgens Tipping tijdig onderzoeken hoe verantwoordelijkheden, veiligheidsbeoordelingen en samenwerking tussen de maritieme en nucleaire sector moeten worden georganiseerd.
Door daar nu mee te beginnen, kunnen havenbedrijven de benodigde kennis, capaciteit en het maatschappelijk vertrouwen opbouwen om later weloverwogen beslissingen te nemen.
Niet voor iedere haven geschikt
Ook Richard Ballantyne, directeur van de British Ports Association, benadrukt dat de mogelijkheden verder gaan dan het ontvangen van een nucleair aangedreven schip.
“Havens bereiden zich nu al voor op aanzienlijke veranderingen in de energievraag, infrastructuur en de schepen die zij ontvangen”, aldus Ballantyne.
Hij benadrukt dat geavanceerde kernenergie niet voor iedere haven de juiste oplossing hoeft te zijn.
Volgens hem is het wel belangrijk dat de sector de mogelijke toepassingen begrijpt en vroegtijdig onderzoekt welke technische, organisatorische en juridische vraagstukken daarbij komen kijken.
Verschillende niveaus van voorbereiding
Het rapport introduceert een model waarmee havens stapsgewijs kunnen bepalen hoe ver zij zich op nucleaire technologie willen voorbereiden.
Het eerste niveau is ‘nuclear-aware’. Havens op dit niveau beschikken over voldoende kennis om vragen over nucleaire toepassingen te beoordelen en contact te onderhouden met de bevoegde autoriteiten.
Daarna volgen de niveaus ‘nuclear-ready’ en ‘nuclear-enabled’, waarbij havens steeds verdergaande voorbereidingen treffen en mogelijkheden ontwikkelen voor nucleaire activiteiten.
Het hoogste niveau is een haven die functioneert als nucleair energieknooppunt.
De onderzoekers adviseren havenbedrijven om alvast de betrokken partijen in kaart te brengen, toekomstige energiebehoeften te onderzoeken en beperkingen van het elektriciteitsnet te analyseren.
Ook wordt aanbevolen om vroegtijdig met toezichthouders in gesprek te gaan en werknemers en omwonenden op basis van duidelijke en controleerbare informatie te betrekken bij mogelijke ontwikkelingen.
Internationale regels moeten worden aangepast
Een belangrijk knelpunt is volgens het rapport de bestaande internationale regelgeving.
De huidige maritieme regels voor nucleaire voortstuwing stammen grotendeels uit een periode waarin de moderne geavanceerde reactorontwerpen nog niet bestonden.
Bovendien sluiten de veiligheidsregels voor de nucleaire sector en de scheepvaart niet altijd voldoende op elkaar aan.
Lloyd’s Register en BPA pleiten daarom voor nauwere samenwerking tussen havens, overheden, toezichthouders, classificatiebureaus, verzekeraars en ontwikkelaars van nucleaire technologie.
Die samenwerking moet duidelijkheid scheppen over verantwoordelijkheden en bijdragen aan werkbare nationale en internationale regels.
Onderzoek naar nucleair containerschip in Rotterdam
In het rapport wordt ook verwezen naar recent onderzoek naar de mogelijke aanloop van een nucleair aangedreven feedercontainerschip in de haven van Rotterdam.
Daaruit blijkt volgens de organisaties dat de ontvangst van dergelijke schepen kan worden beoordeeld aan de hand van veiligheidsonderwerpen waarmee havens al vertrouwd zijn.
Daarvoor moeten wel systematisch aanvullende nucleair-specifieke eisen worden opgenomen in de bestaande veiligheidsprocedures.
Het onderzoek betekent niet dat nucleair aangedreven containerschepen daadwerkelijk op korte termijn Rotterdam zullen aandoen, maar laat zien hoe havens zich op dergelijke ontwikkelingen kunnen voorbereiden.
Voorbereiden voordat investeringen worden gedaan
Lloyd’s Register en de British Ports Association adviseren havens om eerst de mogelijkheden, risico’s en randvoorwaarden te onderzoeken voordat grote investeringen worden gedaan.
Het rapport beschrijft daarvoor een gefaseerde aanpak, van een eerste oriëntatie en haalbaarheidsonderzoek tot de uiteindelijke ontwikkeling en uitvoering van projecten.
Volgens beide organisaties kunnen havens die tijdig beginnen met voorbereidingen beter onderbouwde investeringsbeslissingen nemen en invloed uitoefenen op de toekomstige regelgeving en commerciële voorwaarden.
Daarmee kan de havensector zich voorbereiden op een mogelijke nieuwe generatie maritieme infrastructuur waarin kernenergie een rol speelt.
