HomeTRANSPORTNIEUWSFinancieelDNB onthult waarom diesel zo duur blijft: raffinagecomponent stijgt van 14 naar...

DNB onthult waarom diesel zo duur blijft: raffinagecomponent stijgt van 14 naar 45 cent

AMSTERDAM – De sterk gestegen dieselprijzen sinds het uitbreken van de oorlog in Iran worden niet alleen veroorzaakt door duurdere ruwe olie. Ook de raffinagemarges en -kosten zijn fors opgelopen. Volgens een analyse van De Nederlandsche Bank (DNB), gepubliceerd op dinsdag 17 november, is het aandeel van raffinage in de dieselprijs gestegen van 8 procent in januari naar 19 procent op 9 november 2026. Omgerekend per liter betekent dit dat de gezamenlijke raffinagemarges en -kosten zijn gestegen van ongeveer 14 naar 45 cent. Dat is meer dan een verdrievoudiging.

Voor transportondernemers en andere grootverbruikers van diesel betekent dit dat zij niet alleen de gevolgen ondervinden van hogere olieprijzen, maar ook van de sterk gestegen prijzen voor het raffineren van olie tot diesel. DNB wijst erop dat geraffineerde brandstoffen door wereldwijde schaarste veel sterker in prijs zijn gestegen dan ruwe olie. Daardoor is het prijsverschil tussen ruwe olie en diesel aanzienlijk groter geworden.

De dieselprijs aan de pomp steeg tussen januari en 9 november 2026 van ongeveer € 1,80 naar € 2,35 per liter. Dat is een stijging van 55 cent, oftewel ruim 30 procent. Hoewel de olieprijs begin november weer iets daalde, blijven de brandstofprijzen volgens DNB op een hoog niveau.

Raffinagemarges en -kosten stijgen van 14 naar 45 cent per liter

Uit de cijfers van DNB blijkt dat de raffinagecomponent een steeds groter deel van de dieselprijs uitmaakt. In januari was 8 procent van de pompprijs toe te schrijven aan raffinagemarges en -kosten. Bij een dieselprijs van € 1,80 kwam dat neer op ongeveer 14,4 cent per liter.

Op 9 november bedroeg dit aandeel 19 procent van een dieselprijs van € 2,35. Daarmee vertegenwoordigde de raffinagecomponent ongeveer 44,7 cent per liter.

Dat betekent dat de gezamenlijke raffinagemarges en -kosten in ruim tien maanden tijd met ongeveer 30 cent per liter zijn gestegen. De stijging van deze component verklaart daarmee een aanzienlijk deel van de totale prijsverhoging van 55 cent per liter.

De cijfers laten zien dat de raffinagecomponent veel sterker is gestegen dan de prijs van ruwe olie zelf. Het aandeel van ruwe olie in de dieselprijs nam toe van 20 naar 25 procent. Omgerekend betekent dit een stijging van ongeveer 36 cent naar bijna 59 cent per liter.

De raffinagecomponent steeg procentueel dus veel harder dan de ruweoliecomponent. DNB maakt daarbij wel duidelijk dat het gaat om een combinatie van raffinagemarges en raffinagekosten. De berekening geeft daarom niet rechtstreeks aan hoeveel extra nettowinst raffinaderijen daadwerkelijk hebben gemaakt.

Schaarste aan diesel vergroot marges raffinaderijen

Volgens DNB is de stijging van de raffinagemarges vooral het gevolg van een wereldwijd tekort aan geraffineerde olieproducten, waaronder benzine en diesel.

Door de oorlog in Iran zijn de productie en het vervoer van olieproducten in het Midden-Oosten verstoord. Tegelijkertijd zijn vanuit Rusland minder geraffineerde olieproducten op de wereldmarkt terechtgekomen.

Hierdoor is het beschikbare aanbod van diesel en benzine afgenomen. De prijzen van deze brandstoffen zijn daardoor sterker gestegen dan de prijs van ruwe olie.

Het verschil tussen de prijs van ruwe olie en de prijs van geraffineerde brandstoffen wordt in de olie-industrie aangeduid als de ‘crack spread’. Deze marge is de afgelopen maanden aanzienlijk groter geworden.

Voor raffinaderijen betekent een hogere crack spread dat de opbrengst uit de verkoop van geraffineerde producten sterker stijgt ten opzichte van de inkoopprijs van ruwe olie. Dat kan gunstig zijn voor hun winstgevendheid, al hangt de uiteindelijke winst ook af van de kosten die zij moeten maken.

DNB wijst er namelijk op dat niet alleen de marges, maar ook de kosten voor raffinaderijen zijn gestegen. Zo is het vervoer van ruwe olie duurder geworden en kunnen hogere energieprijzen de verwerking van olie tot diesel en benzine kostbaarder maken.

Hoeveel van de gestegen raffinagecomponent daadwerkelijk als extra winst bij raffinaderijen terechtkomt, blijkt niet uit de analyse van DNB.

Dieselprijs stijgt veel harder dan distributiekosten

Opvallend is dat andere onderdelen van de dieselprijs de afgelopen maanden veel minder sterk zijn veranderd. Volgens DNB zijn de distributiemarges en -kosten, waaronder transport, opslag en verkoop van brandstoffen, in euro’s relatief stabiel gebleven.

Het aandeel van deze distributiecomponent in de pompprijs daalde daardoor van 24 procent in januari naar 15 procent op 9 november. De lagere procentuele bijdrage betekent dus niet dat deze kosten daadwerkelijk sterk zijn gedaald, maar vooral dat andere onderdelen van de dieselprijs veel harder zijn gestegen.

Ook de accijnzen zijn in euro’s relatief stabiel gebleven. Omdat accijns als een vast bedrag per liter wordt geheven, verandert deze belasting niet automatisch wanneer de brandstofprijs stijgt.

Het aandeel van de accijnzen in de dieselprijs daalde hierdoor van 31 procent in januari naar 23 procent op 9 november.

Voor de btw geldt een ander mechanisme. Deze belasting wordt als percentage van de brandstofprijs berekend. Wanneer diesel duurder wordt, stijgt daardoor ook het bedrag aan btw dat automobilisten en transportondernemers aan de pomp betalen.

Het aandeel van btw en andere indirecte belastingen bleef volgens DNB met ongeveer 18 procent vrijwel onveranderd.

Olieprijs begin november iets gedaald

DNB constateert dat de prijs van ruwe olie in de eerste week van november enigszins is gedaald. Een belangrijke verklaring daarvoor is dat de olie-export vanuit de Golfregio weer toeneemt richting het niveau van vóór de oorlog in Iran.

Ook de uitslag van de Amerikaanse tussentijdse verkiezingen drukte volgens DNB de olieprijs. Op de oliemarkt werd de kans op een oplossing voor het conflict daardoor groter ingeschat.

De daling van de ruweolieprijs heeft echter nog niet geleid tot een evenredige verlaging van de dieselprijs aan de pomp. Dat komt mede doordat de prijzen van geraffineerde brandstoffen hoog blijven en de raffinagemarges en -kosten nog altijd een veel groter aandeel in de brandstofprijs hebben dan aan het begin van het jaar.

Grote gevolgen voor transportsector

Voor de transportsector zijn de ontwikkelingen bijzonder relevant. Diesel vormt voor veel wegtransportbedrijven een belangrijke kostenpost. Een stijging van 55 cent per liter kan daardoor grote gevolgen hebben voor de exploitatiekosten van vrachtwagens.

De analyse van DNB laat zien dat de hogere brandstofkosten niet uitsluitend kunnen worden toegeschreven aan de stijgende olieprijs als gevolg van de oorlog in Iran. Ook de schaarste aan geraffineerde brandstoffen en de daardoor sterk opgelopen raffinagemarges spelen een belangrijke rol.

Waar de raffinagecomponent in januari nog ongeveer 14 cent van een liter diesel vertegenwoordigde, was dat begin november opgelopen tot bijna 45 cent.

DNB concludeert dan ook dat de hoge dieselprijs vooral wordt veroorzaakt door een combinatie van duurdere ruwe olie en hogere raffinagemarges en -kosten. De analyse laat tegelijkertijd zien dat de raffinagecomponent sinds januari procentueel aanzienlijk harder is gestegen dan de ruweoliecomponent.

spot_img

Transportrisico

Van der Lee

Hankook Tyres

Dag van de Vrachtwagenchauffeur 2026

MEER NIEUWS

Transportrisico

Van der Lee

Hankook Tyres

Dag van de Vrachtwagenchauffeur 2026