DEN HAAG – Zeeschepen mogen vanaf 1 juli 2030 geen waswater van zogenoemde open-loop scrubbers meer lozen in Nederlandse binnenwateren en havengebieden. Vanaf die datum wordt het nationale lozingsverbod gehandhaafd. Dat schrijft minister Vincent Karremans van Infrastructuur en Waterstaat in een Kamerbrief van 23 september, in aanloop naar het commissiedebat Maritiem op 30 september. In de Amsterdamse haven gelden sinds 1 januari 2025 al beperkingen voor open-loop scrubbers op de ligplaatsen.
Nederland kondigde in maart 2025 al aan een nationaal verbod op scrubberwaswaterlozingen voor te bereiden. Met de nu vastgelegde handhavingsdatum krijgen rederijen en toezichthouders tijd om zich op de nieuwe regels voor te bereiden. De regelgeving die nodig is om het verbod te kunnen handhaven, wordt nog uitgewerkt.
Wat zijn open-loop scrubbers?
De Noordzee is een gebied waar strengere eisen gelden voor de zwaveluitstoot van schepen. Rederijen kunnen aan die eisen voldoen door zwavelarme brandstof te gebruiken of door hun schepen uit te rusten met een scrubber. Dat is een installatie die zwavel uit de uitlaatgassen verwijdert. Schepen met zo’n installatie kunnen daardoor zware stookolie blijven gebruiken.
Bij een open-loop scrubber wordt zeewater gebruikt om de uitlaatgassen te wassen. Het vaste restafval wordt verzameld en afgegeven aan havenontvangstvoorzieningen, maar het gebruikte waswater wordt in zee geloosd. Hybride en closed-loop scrubbers lozen het waswater niet altijd of helemaal niet in zee.
Volgens de beslisnota van het ministerie waren in 2023 naar schatting ongeveer 5.000 zeeschepen wereldwijd uitgerust met een scrubber, circa 5 procent van de wereldwijde vloot. Internationaal onderzoek schatte dat in 2022 ongeveer 490 miljoen ton scrubberwaswater in de Noordzee en het Kanaal werd geloosd.
Eerst verbod in havens en binnenwateren
Het Nederlandse verbod wordt afgestemd op afspraken binnen OSPAR, het internationale samenwerkingsverband voor de bescherming van het mariene milieu in het noordoostelijke deel van de Atlantische Oceaan. Binnen dat verband is afgesproken dat de deelnemende landen lozingen van open-loop scrubbers in havens en binnenwateren gaan verbieden.
Er wordt ook onderzocht of het lozingsverbod moet worden uitgebreid naar de zone tot twaalf zeemijl uit de kust. Daarover wordt volgens de beslisnota in 2027 een definitief besluit genomen. Het Nederlandse verbod dat vanaf juli 2030 wordt gehandhaafd, heeft vooralsnog betrekking op binnenwateren en havengebieden.
Nederland blijft daarnaast binnen de Internationale Maritieme Organisatie (IMO) werken aan internationale regels voor scrubberwaswaterlozingen.
Zorgen bij deel maritieme sector
Het ministerie heeft de afgelopen jaren over het verbod gesproken met onder meer de Koninklijke Vereniging van Nederlandse Reders (KVNR), Maritime & Offshore NL, de havens van Rotterdam en Amsterdam en Stichting De Noordzee.
Volgens de beslisnota waren sommige betrokken partijen voorstander van het verbod, terwijl andere zorgen uitten. De KVNR en Maritime & Offshore NL wezen onder meer op mogelijke gevolgen voor rederijen en voor de ontwikkeling van toekomstige technologie, zoals het afvangen en opslaan van CO₂ aan boord van schepen.
Het ministerie stelt dat de beperking van het verbod tot binnenwateren en havens, samen met de handhavingsdatum van 1 juli 2030, de sector een werkbare voorbereidingstermijn biedt. Ook handhavende instanties krijgen daarmee tijd om zich op de nieuwe regels voor te bereiden.
Amsterdam beperkte open-loop scrubbers al in 2025
In de haven van Amsterdam gelden al sinds 1 januari 2025 beperkingen voor het gebruik van open-loop scrubbers. Port of Amsterdam heeft het lozen van waswater door deze systemen verboden op de ligplaatsen voor zeeschepen. Volgens het havenbedrijf is juist op deze plekken de lozing van vervuild waswater lokaal het sterkst geconcentreerd.
Bij open-loop scrubbers worden de uitlaatgassen van schepen gewassen om de uitstoot van zwavel naar de lucht te verminderen. Het daarbij ontstane waswater wordt vervolgens in het oppervlaktewater geloosd. Volgens Port of Amsterdam draagt dit bij aan water- en bodemverontreiniging.
Zeeschepen met een hybride scrubbersysteem moeten op de ligplaatsen in Amsterdam daarom overschakelen naar de closed-loopstand, waarbij de afvalstoffen worden opgevangen. Een andere mogelijkheid is overschakelen op een schonere brandstof die aan de geldende zwavelnormen voldoet, zoals Marine Gas Oil.
In 2023 deden volgens Port of Amsterdam ongeveer 100 zeeschepen met een open-loop scrubber de Amsterdamse haven aan. Het havenbedrijf wees er bij de invoering van de maatregel op dat vergelijkbare verboden al golden in onder meer Antwerpen, Hamburg, Franse havens en enkele Scandinavische havens.
“Met dit besluit gaan we de vervuiling van het water tegen. Het is weer een stap dichterbij een schonere haven en een snellere verduurzaming van de scheepvaart”, aldus havenmeester Milembe Mateyo.
Daarmee loopt Amsterdam vooruit op het landelijke verbod. Het kabinet heeft nu aangekondigd dat vanaf 1 juli 2030 in Nederlandse binnenwateren en havengebieden een verbod op het lozen van waswater uit open-loop scrubbers wordt gehandhaafd.
