DEN HAAG – De verspreiding van bospaddenstoelen in Nederland is sinds 2010 duidelijk afgenomen. In de afgelopen vijftien jaar nam het verspreidingsgebied van deze soorten met ongeveer een vijfde af. Dat blijkt uit nieuwe berekeningen van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS), gebaseerd op gegevens uit het meetnet bospaddenstoelen van Paddenstoelenonderzoek Nederland.
Tussen het midden van de jaren negentig en 2010 was juist sprake van een duidelijke toename. Vooral soorten die nauw samenwerken met bomen – zogenoemde ectomycorrhiza-schimmels – lieten destijds een sterke groei zien. Hun verspreidingsgebied nam in die periode met circa 80 procent toe. Juist deze groep is na 2010 echter weer het sterkst achteruitgegaan.
Graadmeter voor gezondheid van bossen
Paddenstoelen zijn vruchtlichamen van schimmels die in de bodem, tussen bladeren of in hout groeien. Omdat ze snel reageren op veranderingen in milieu en klimaat, gelden ze als belangrijke indicatoren voor de kwaliteit en gezondheid van bossen.
In het meetnet, dat onderdeel uitmaakt van het Netwerk Ecologische Monitoring, worden 119 soorten bospaddenstoelen gevolgd op zandgronden. In Nederland komen in totaal circa 1.600 soorten voor.
Drie groepen bospaddenstoelen
Onderzoekers onderscheiden drie belangrijke groepen bospaddenstoelen: strooiselafbrekers, houtbewoners en ‘samenwerkers’ met bomen.
Strooiselafbrekers, die dood plantenmateriaal op de bosbodem afbreken, namen tussen 1994 en 2004 nog met gemiddeld 15 procent toe. Daarna zette een daling in, waardoor de verspreiding in 2024 nog circa 85 procent bedroeg van het niveau in 1994.
Houtbewonende soorten – waaronder parasitaire schimmels en soorten die dood hout afbreken – namen tussen 1994 en 2010 met ruim een kwart toe. In de jaren daarna daalde hun verspreiding weer tot ongeveer het niveau van dertig jaar geleden.
Samenwerkende schimmels meest gevoelig
De zogenoemde ‘samenwerkers’ spelen een belangrijke rol bij de groei van bomen. Zij leven in symbiose met boomwortels en wisselen voedingsstoffen en water uit tegen suikers. Binnen deze groep zijn vooral stikstofgevoelige soorten sterk afhankelijk van milieufactoren.
Deze soorten profiteerden in het verleden van een afname van stikstofuitstoot en het verdwijnen van zure regen. Tussen 1994 en 2010 groeide hun verspreidingsgebied met maar liefst 136 procent. Daarna bleef verdere vermindering van stikstofuitstoot uit en nam de verspreiding opnieuw af. Ook droge zomers hebben volgens onderzoekers bijgedragen aan de recente achteruitgang.
Ondanks de daling ligt de verspreiding van deze groep in 2024 nog altijd circa 35 procent hoger dan in 1994.
