LEEUWARDEN – Het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden heeft drie navorderingsaanslagen van de Belastingdienst aan een binnenvaartschipper vernietigd. Volgens de Belastingdienst had de schipper in de jaren 2011 tot en met 2013 ruim 180.000 euro aan contante betalingen ontvangen voor de afgifte van oliehoudend afval, zonder deze inkomsten op te geven. Het gerechtshof oordeelt echter dat onvoldoende aannemelijk is gemaakt dat de schipper het geld daadwerkelijk heeft ontvangen. Ook blijven de eerder vernietigde belastingboetes van in totaal 38.337 euro van tafel. De schipper krijgt bovendien 20.500 euro schadevergoeding wegens de lange duur van de procedures.
Dat blijkt uit een uitspraak van het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden van 27 oktober 2026, die dinsdag 10 november is gepubliceerd. De zaak draait om de afgifte van oliehoudend waswater door een binnenvaartschipper die met zijn motortankschip plantaardige, eetbare olie vervoerde. De Belastingdienst stelde dat de schipper naast betalingen per bank ook aanzienlijke contante bedragen had ontvangen die niet in zijn administratie waren verwerkt.
Oliehoudend afval afkomstig van tankschip
De schipper is eigenaar van een motortankschip van 79,98 meter lang en 9,5 meter breed. Het schip beschikt over twee ladingtanks met een gezamenlijke capaciteit van ruim 1.253 kubieke meter en twee zogenoemde sloptanks van elk 20 kubieke meter.
De ladingtanks worden regelmatig gereinigd met warm water. Het daarbij vrijkomende waswater bevat restanten van de vervoerde plantaardige olie en wordt opgeslagen in de sloptanks. Wanneer het water te sterk vervuild raakt of de tanks bijna vol zijn, wordt de inhoud afgevoerd. Dit afval, ook wel slops genoemd, bestaat uit een mengsel van olie, water en vuil.
In de jaren 2011 tot en met 2013 liet de schipper deze slops ophalen door een gespecialiseerd bedrijf. Het afval werd met vrachtwagens, soms voorzien van een aanhangwagen, vanaf het schip vervoerd naar een verwerkingsbedrijf. Daar werd de olie uit het mengsel teruggewonnen en verwerkt tot biobrandstof.
De waarde van de slops was afhankelijk van de hoeveelheid olie die nog in het mengsel aanwezig was. Hoe hoger het percentage water en vuil, hoe lager de waarde. Voor de afgegeven slops ontving de schipper betalingen van het bedrijf dat het afval ophaalde.
Belastingdienst vermoedde verzwegen contante inkomsten
De zaak vindt zijn oorsprong in een afvalstoffencontrole die de Waterpolitie op 5 december 2011 uitvoerde aan boord van een motortankschip dat plantaardige olie vervoerde. Die controle leidde tot een omvangrijk strafrechtelijk onderzoek naar mogelijke strafbare feiten bij het ontvangen, vervoeren en afgeven van plantaardige oliën en vetten door binnenvaartschepen.
Het Openbaar Ministerie onderzocht daarbij onder meer mogelijke onregelmatigheden rond afvalstromen. In augustus 2013 vond overleg plaats tussen politie, justitie en de Belastingdienst over het uitwisselen van informatie uit het strafrechtelijke onderzoek.
In mei 2016 kreeg de Belastingdienst toegang tot delen van het strafdossier. Daarin bevond zich onder meer een Excelbestand met gegevens over de afgifte van slops door verschillende tankschepen. Volgens de Belastingdienst konden uit deze gegevens contante betalingen worden afgeleid die mogelijk niet waren opgegeven.
Bij een boekenonderzoek bij het bedrijf dat de slops ophaalde, trof de Belastingdienst vervolgens verschillende inkoopfacturen aan. Een deel daarvan had betrekking op betalingen per bank, terwijl andere facturen volgens de administratie betrekking hadden op contante betalingen aan de schipper.
Ruim 180.000 euro aan vermeende contante betalingen
De Belastingdienst stelde dat de schipper in 2011 een bedrag van 105.050 euro contant had ontvangen. Voor 2012 ging het om 44.700 euro en voor 2013 om 31.000 euro. In totaal betrof het daarmee 180.750 euro aan vermeende contante betalingen.
De fiscus rekende deze bedragen, na de toepasselijke correcties, tot de winst van de onderneming en legde navorderingsaanslagen inkomstenbelasting en premie volksverzekeringen op over de drie betreffende jaren.
Daarnaast kreeg de schipper vergrijpboetes opgelegd van 24.035 euro over 2011, 8.574 euro over 2012 en 5.728 euro over 2013. Samen ging het om 38.337 euro aan boetes. Ook werden heffings- en belastingrente in rekening gebracht.
De schipper ontkende vanaf het begin dat hij de gestelde contante betalingen had ontvangen. Volgens hem had het afvalverwerkingsbedrijf mogelijk zelf contante facturen opgesteld zonder dat de daarop vermelde bedragen daadwerkelijk aan hem waren uitbetaald.
Contante facturen alleen bij afvalbedrijf aangetroffen
Het gerechtshof onderzocht of de Belastingdienst voldoende bewijs had geleverd voor de vermeende contante betalingen. Daarbij speelde een belangrijke rol dat de betreffende contante inkoopfacturen uitsluitend waren aangetroffen in de administratie van het bedrijf dat de slops ophaalde.
In de administratie van de schipper waren wel facturen voor bankbetalingen aanwezig, maar geen enkele van de contante facturen die volgens de Belastingdienst op zijn naam waren opgesteld. Ook ontbraken kwitanties waaruit bleek dat de schipper de betreffende bedragen daadwerkelijk had ontvangen.
De Belastingdienst wees onder meer op verschillen tussen de geschatte hoeveelheden olie, water en vuil bij het ophalen van de slops en de definitieve meetgegevens bij het verwerkingsbedrijf. Volgens de inspecteur had de schipper uit deze gegevens kunnen afleiden dat hij meer geld had moeten ontvangen dan de bedragen die per bank waren overgemaakt.
Omdat de schipper daarover geen vragen had gesteld, vond de Belastingdienst het aannemelijk dat het verschil contant was uitbetaald.
Het gerechtshof volgt deze redenering niet. De schipper verklaarde dat het afvoeren van oliehoudend afval slechts een bijkomend onderdeel van zijn transportactiviteiten was. Hij was vooral tevreden dat hij niet hoefde te betalen voor de afvoer van het afval, maar er zelfs een vergoeding voor ontving.
Volgens het hof is deze verklaring geloofwaardig. Het is daarom niet uitgesloten dat de schipper helemaal niet heeft opgemerkt dat hij mogelijk minder geld ontving dan waarop hij recht had.
Hof sluit niet uit dat afvalbedrijf geld zelf hield
Het gerechtshof acht het niet onaannemelijk dat de bedragen die in de administratie van het afvalbedrijf als contante betalingen waren opgenomen, helemaal niet aan de schipper zijn uitgekeerd.
Volgens het hof bestaat de mogelijkheid dat het bedrijf deze bedragen zelf heeft gehouden. Daarmee is niet bewezen dat de schipper daadwerkelijk niet-geadministreerde contante inkomsten heeft ontvangen.
Ook speelde mee dat de rechtbank eerder had besloten de stukken uit het strafrechtelijke onderzoek buiten beschouwing te laten, omdat niet alle onderliggende documenten voor de schipper beschikbaar waren. Daardoor kon hij de bevindingen uit dat onderzoek onvoldoende controleren en bestrijden.
De Belastingdienst heeft zich tijdens de behandeling van het hoger beroep bij deze beslissing neergelegd. Het gerechtshof baseerde zijn oordeel daarom op de overige beschikbare administratie en bewijsstukken.
De inspecteur verklaarde bovendien uitdrukkelijk dat hij in deze belastingprocedure niet stelde dat de schipper samen met de betrokken bedrijven plantaardige olie had verduisterd.
Alle navorderingsaanslagen vernietigd
De rechtbank Noord-Nederland had in november 2024 al geoordeeld dat de Belastingdienst de volledige winstcorrectie over 2011 niet aannemelijk had gemaakt. De aanslag over dat jaar werd daarom verminderd. De navorderingsaanslagen over 2012 en 2013 bleven destijds wel in stand.
De rechtbank vernietigde ook alle drie de vergrijpboetes, omdat niet buiten redelijke twijfel was bewezen dat de schipper contante betalingen had ontvangen.
In hoger beroep krijgt de schipper nu alsnog volledig gelijk. Het gerechtshof oordeelt dat de Belastingdienst voor geen van de drie jaren voldoende aannemelijk heeft gemaakt dat de gestelde contante betalingen daadwerkelijk zijn ontvangen.
Daarom worden alle navorderingsaanslagen over 2011, 2012 en 2013 vernietigd, evenals de bijbehorende beschikkingen voor heffings- en belastingrente. De vernietiging van de vergrijpboetes blijft eveneens in stand.
Schipper krijgt 20.500 euro schadevergoeding
Het gerechtshof heeft daarnaast geoordeeld dat de procedures veel te lang hebben geduurd. De boetes werden al op 14 september 2017 aangekondigd, terwijl de rechtbank pas op 19 november 2024 uitspraak deed.
Volgens het hof is de redelijke termijn in de boeteprocedures met ongeveer vijf jaar en drie maanden overschreden. Omdat het om drie afzonderlijke boetes ging die uiteindelijk allemaal zijn vernietigd, heeft de schipper recht op een schadevergoeding van 5.500 euro per boete. Dat komt neer op 16.500 euro.
Daarnaast blijft een eerder toegekende schadevergoeding van 4.000 euro voor de overschrijding van de redelijke termijn in de procedures over de navorderingsaanslagen in stand. De totale immateriële schadevergoeding bedraagt daarmee 20.500 euro.
Van dit bedrag moet de Belastingdienst 12.214 euro betalen. De Nederlandse Staat neemt de resterende 8.286 euro voor zijn rekening.
Verder moet de Belastingdienst 4.203 euro aan proceskosten voor het hoger beroep vergoeden en het betaalde griffierecht van 138 euro terugbetalen. Ook de eerder door de rechtbank toegekende proceskostenvergoeding van 3.000 euro en vergoeding van 49 euro aan griffierecht blijven in stand.
Het gerechtshof heeft het hoger beroep van de schipper gegrond verklaard en het incidentele hoger beroep van de Belastingdienst ongegrond. Tegen de uitspraak kan nog beroep in cassatie worden ingesteld bij de Hoge Raad.
