DEN HAAG – Het kabinet stelt 1,6 miljard euro extra beschikbaar om de landelijke invoering van het Europese treinbeveiligingssysteem ERTMS te versnellen. De huidige aanpak dreigt volgens het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat te leiden tot een te dure en te late invoering. Daardoor kunnen vanaf 2040 risico’s ontstaan voor het in bedrijf houden van het Nederlandse spoorwegnet. De ambitie is om het verouderde beveiligingssysteem rond 2040 volledig te hebben vervangen.
Dat schrijft staatssecretaris Annet Bertram van Infrastructuur en Waterstaat in een brief aan de Tweede Kamer van 5 november 2026. In de brief presenteert zij de hoofdlijnen van een intensievere aanpak voor de landelijke invoering van ERTMS (European Rail Traffic Management System).
Het nieuwe digitale treinbeveiligingssysteem moet het Nederlandse spoor veiliger, betrouwbaarder en toekomstbestendiger maken. De invoering is ook van belang voor het internationale personen- en goederenvervoer, omdat ERTMS moet bijdragen aan een betere aansluiting op het Europese spoorwegnet.
Huidige aanpak te duur en te langzaam
De invoering van ERTMS is sinds 2019 in uitvoering, maar verloopt niet zonder problemen. In 2022 werd vastgesteld dat de oorspronkelijke aanpak te versnipperd en te star was. Dit leidde tot vertragingen en oplopende kosten.
Daarop werd gekozen voor een meer geïntegreerde en gefaseerde werkwijze, waarbij ervaringen uit eerdere werkzaamheden worden gebruikt om volgende stappen beter uit te voeren.
Uit een verkennende analyse die in april 2026 aan de Tweede Kamer werd gestuurd, bleek echter dat doorgaan op de huidige manier alsnog zou leiden tot een te dure en te late landelijke invoering.
Volgens de staatssecretaris wordt het steeds kostbaarder om de bestaande treinbeveiliging in stand te houden. Bovendien bestaat het risico dat kennis van en onderdelen voor het huidige ATB-beveiligingssysteem in de toekomst onvoldoende beschikbaar zijn.
Daarom wil het kabinet de overgang naar ERTMS intensiveren en voorkomen dat verouderde beveiligingsinstallaties eerst nog door vergelijkbare oude systemen moeten worden vervangen.
Belangrijke goederencorridor naar Duitsland
Een van de volgende stappen is de invoering van ERTMS in Midden-Brabant. De staatssecretaris verwacht in 2027 te kunnen beginnen met de voorbereidingen, maar wil een definitief besluit nemen na de Voorjaarsnota van dat jaar.
Volgens het ministerie is Midden-Brabant een logische volgende stap, omdat vervanging van de bestaande beveiliging daar urgent is. Bovendien ligt het gebied op een belangrijke Europese spoorcorridor voor goederenvervoer richting Duitsland.
De bedoeling is dat ERTMS in Midden-Brabant aansluitend op de eerste uitvoeringsfase in 2031 in gebruik wordt genomen.
Ook de ombouw van de HSL-Zuid naar ERTMS wordt voorbereid. Deze werkzaamheden maken onderdeel uit van de verdere uitbreiding van het nieuwe beveiligingssysteem.
Bij de keuzes voor volgende spoortrajecten kijkt het kabinet onder meer naar de mogelijkheden om ERTMS in aaneengesloten gebieden in gebruik te nemen, bestaande investeringen optimaal te benutten en zo snel mogelijk te voldoen aan Europese regelgeving en afspraken.
Daarbij worden nadrukkelijk ook de voordelen voor het goederenvervoer en de militaire mobiliteit meegewogen.
Miljarden nodig voor landelijke invoering
Voor de intensivering van de invoering tot 2035 is volgens het ministerie in totaal 6,1 miljard euro nodig. Daarvan was al 3 miljard euro beschikbaar en stond nog eens 1,5 miljard euro gereserveerd voor latere jaren.
Met de nu aanvullend beschikbaar gestelde 1,6 miljard euro is volgens de staatssecretaris voldoende dekking georganiseerd om met de intensievere aanpak aan de slag te gaan.
Daarnaast is 300 miljoen euro extra beschikbaar gesteld om de eerste uitvoeringsfase van ERTMS succesvol af te ronden.
De financiële opgave is daarmee nog niet volledig opgelost. Volgens het ministerie blijft er na 2035 een financieringsvraagstuk bestaan waarover toekomstige kabinetten besluiten moeten nemen.
Uit de financiële verkenning blijkt dat voor de landelijke invoering tot en met 2050 rekening wordt gehouden met kosten van ongeveer 14,4 miljard euro. Daartegenover staat een gereserveerd budget van 11,8 miljard euro, wat neerkomt op een financiële spanning van ongeveer 2,6 miljard euro.
Definitieve keuzes tussen 2027 en 2030
De staatssecretaris wil tussen 2027 en 2030 definitieve keuzes maken over de omvang, haalbaarheid, uitvoerbaarheid en financiering van de landelijke invoering.
Daarbij wordt gewerkt met opeenvolgende uitvoeringsfasen, waarbij ervaringen uit eerdere trajecten worden gebruikt om de volgende stappen sneller en efficiënter te laten verlopen.
De verwachting is dat in 2030 een groot deel van de onzekerheden over de landelijke invoering is weggenomen. In 2035 zal ERTMS nog niet overal zijn ingevoerd, maar moet het programma wel stabieler zijn en moeten de belangrijkste keuzes zijn gemaakt.
De ambitie blijft om het bestaande ATB-systeem rond 2040 volledig uit te faseren.
Ombouw treinen en opleiding machinisten
Ook aan de kant van spoorvervoerders worden voorbereidingen getroffen. Volgens het ministerie zijn bij Arriva, NS, Qbuzz en de goederenvervoerders belangrijke stappen gezet bij de ombouw van treinen naar ERTMS.
Daarnaast worden machinisten opgeleid om met het nieuwe beveiligingssysteem te kunnen werken. Hiervoor worden onder meer simulatoren en proefbaanvakken gebruikt.
Bij spoorbeheerder ProRail is de digitalisering van de algemene systemen inmiddels vrijwel afgerond. Ook worden de eerste spoortrajecten al omgebouwd.
De komende jaren moet bovendien rekening worden gehouden met de invoering van FRMCS, het nieuwe Europese communicatiesysteem dat GSM-R gaat vervangen. Omdat dit systeem nauw samenhangt met ERTMS, vooral bij de uitrusting van treinen, moet hiervoor een afzonderlijke invoeringsstrategie worden opgesteld.
Risico’s blijven bestaan
Ondanks de intensievere aanpak waarschuwt de staatssecretaris dat de invoering van ERTMS een omvangrijke en ingewikkelde operatie blijft.
Ook binnen de eerste uitvoeringsfase blijken werkzaamheden soms complexer dan vooraf werd verwacht. Bovendien blijven technische ontwikkelingen en veranderingen in regelgeving invloed hebben op het programma.
Tot nu toe lukt het volgens het ministerie om de planning en verwachte kosten van de eerste fase stabiel te houden. Wel nemen de beschikbare marges en financiële reserves voor risico’s af.
De staatssecretaris benadrukt dat nauwe samenwerking tussen spoorbeheerders, vervoerders, leveranciers, Europese instanties en buurlanden noodzakelijk blijft om de landelijke invoering tot een succes te maken.
De Tweede Kamer wordt ieder halfjaar geïnformeerd over de voortgang van het programma.
