BRUSSEL β De Europese Transportarbeidersfederatie (ETF) en de Internationale Transportarbeidersfederatie (ITF) eisen een onafhankelijk onderzoek naar het ontslag van twee vakbondsvertegenwoordigers bij de Servische luchtverkeersleidingsorganisatie Serbia and Montenegro Air Traffic Services (SMATSA). Volgens de bonden zijn er ernstige aanwijzingen dat het management van SMATSA en Servische veiligheidsdiensten hebben samengewerkt om vakbondsactiviteiten te onderdrukken.
In een gezamenlijke brief van 29 oktober 2026 aan voorzitter Ursula von der Leyen van de Europese Commissie en voorzitter Roberta Metsola van het Europees Parlement vragen de transportbonden om dringend ingrijpen.
Aanleiding is een strafrechtelijke aangifte die op 29 september 2026 is ingediend bij het Servische Openbaar Ministerie voor georganiseerde criminaliteit.
De aangifte bevat beschuldigingen tegen voormalige en huidige leidinggevenden van SMATSA en medewerkers van Servische veiligheidsdiensten.
Volgens ETF en ITF raakt de kwestie niet alleen aan fundamentele vakbondsrechten, maar roept deze ook vragen op over de veiligheid van het Europese luchtverkeer.
Twee luchtverkeersleiders ontslagen na staking
De zaak draait om twee vertegenwoordigers van de Servische luchtverkeersleidersvakbond Sindikat kontrole letenja (SKL).
Zij verloren in oktober 2025 hun baan nadat hun veiligheidstoestemming was ingetrokken.
De twee vakbondsvertegenwoordigers hadden een belangrijke rol gespeeld bij een staking die tussen 19 augustus en 30 september 2025 plaatsvond.
Volgens de vakbonden verliep deze staking binnen de wettelijke kaders.
Na afloop werden de veiligheidstoestemmingen van de betrokken luchtverkeersleiders ingetrokken, waardoor zij geen toegang meer hadden tot hun werkplek en hun werkzaamheden niet langer konden uitvoeren.
Dit leidde uiteindelijk tot hun ontslag.
De internationale transportbonden stellen dat de maatregelen mogelijk zijn gebruikt om vakbondsvertegenwoordigers te straffen voor hun betrokkenheid bij de staking.
Strafrechtelijke aangifte tegen SMATSA-directeuren
Op 29 september 2026 diende Ranko RadovanoviΔ, voorzitter van het uitvoerend bestuur van SKL en een van de ontslagen luchtverkeersleiders, een strafrechtelijke aangifte in.
De aangifte is gericht tegen voormalig SMATSA-directeur RaΕ‘a RistivojeviΔ, huidig directeur Slobodan Cvijan en nog niet geΓ―dentificeerde functionarissen van de Servische veiligheidsdienst BIA en het ministerie van Binnenlandse Zaken (MUP).
Volgens de aangifte zouden de betrokkenen tussen september 2024 en oktober 2025 hebben samengewerkt om RadovanoviΔ vanwege zijn vakbondsactiviteiten onder druk te zetten.
Daarbij worden verdenkingen geuit van criminele samenspanning, ambtsmisbruik, schending van het stakingsrecht en schending van arbeidsrechten.
Het gaat om beschuldigingen die in de aangifte zijn opgenomen. De betrokken personen en instanties zijn op basis van deze documenten niet schuldig bevonden aan de genoemde strafbare feiten.
Veiligheidsonderzoeken mogelijk misbruikt
Een belangrijk onderdeel van de aangifte betreft het gebruik van veiligheidsonderzoeken binnen de luchtverkeersleiding.
Volgens de vakbond vroeg SMATSA tijdens de staking om buitengewone veiligheidsonderzoeken naar specifieke vakbondsvertegenwoordigers.
Op 20 augustus 2025 zou SMATSA een verzoek aan het Servische ministerie van Binnenlandse Zaken hebben gestuurd, waarbij de namen van vakbondsbestuurders vooraf waren gemarkeerd.
Uit politiedocumenten zou volgens de aangifte blijken dat bij reguliere veiligheidsonderzoeken geen bezwaren tegen de betrokken luchtverkeersleiders waren vastgesteld.
Toch volgden later negatieve veiligheidsbeoordelingen, volgens de aangifte na tussenkomst van de Servische veiligheidsdienst BIA.
De vakbond stelt dat deze beoordelingen zonder concrete onderbouwing of bewijs van strafbaar handelen zijn afgegeven.
Op 29 september 2025 werd voor RadovanoviΔ een negatieve veiligheidsbeoordeling afgegeven.
Op 7 oktober werden hij en de vakbondssecretaris daarvan op de hoogte gebracht.
Op 10 oktober 2025 werd het dienstverband van RadovanoviΔ beΓ«indigd.
Luchtverkeersleiders bleven ondanks negatieve beoordeling aan het werk
Opvallend is volgens de internationale transportbonden dat de betrokken luchtverkeersleiders na de negatieve veiligheidsbeoordelingen nog enige tijd hun werkzaamheden konden uitvoeren.
De ene luchtverkeersleider werkte nog negen dagen in de operationele verkeersleidingsruimte, terwijl de andere daar nog veertien dagen werkzaam bleef.
Volgens de aangifte roept dit vragen op over de werkelijke aanleiding voor het intrekken van hun veiligheidstoestemming.
Als de betrokken medewerkers daadwerkelijk een veiligheidsrisico vormden, is volgens de bonden moeilijk te verklaren waarom zij nog dagenlang verantwoordelijk mochten blijven voor de begeleiding van luchtverkeer.
ETF en ITF willen daarom dat onafhankelijke autoriteiten onderzoeken of veiligheidsprocedures mogelijk zijn misbruikt voor arbeidsrechtelijke of vakbondsgerelateerde doeleinden.
Zorgen over veiligheid luchtverkeer
De internationale transportbonden waarschuwen dat de kwestie ook gevolgen kan hebben voor de operationele veiligheid van het luchtverkeer.
Volgens SKL kampt de Servische luchtverkeersleiding al langer met personeelstekorten en een toenemende werkdruk.
Het ontslaan of uitsluiten van gekwalificeerde luchtverkeersleiders kan die problemen volgens de bonden verder vergroten.
ETF en ITF benadrukken dat veiligheidsprocedures binnen de burgerluchtvaart bedoeld zijn om het luchtverkeer te beschermen.
Wanneer dergelijke procedures voor andere doeleinden worden gebruikt, kan dat volgens de organisaties het vertrouwen in de verantwoordelijke veiligheidsinstanties ondermijnen.
De bonden vragen daarom dat ook de bevoegde Europese en nationale luchtvaartautoriteiten de mogelijke gevolgen voor de luchtvaartveiligheid onderzoeken.
Vakbond stelt dat intimidatie doorgaat
Volgens de brief van ETF en ITF is de situatie ook na het ontslag van de twee vakbondsvertegenwoordigers niet opgelost.
De organisaties stellen dat het management van SMATSA zich blijft mengen in de activiteiten van SKL.
Zo zouden ontslagen vakbondsvertegenwoordigers geen toegang meer krijgen tot vakbondsruimten binnen SMATSA.
Ook zouden zij worden uitgesloten van collectieve onderhandelingen.
Daarnaast wordt het management ervan beschuldigd druk uit te oefenen op leden van de vakbondsorganisatie om de gekozen leiding te vervangen.
Volgens de aangifte heeft SMATSA-directeur Slobodan Cvijan via officiΓ«le e-mailcorrespondentie geprobeerd invloed uit te oefenen op de samenstelling van het vakbondsbestuur.
De bonden beschouwen dit als een mogelijke voortzetting van de maatregelen tegen de betrokken vakbondsvertegenwoordigers.
Eerdere waarschuwingen aan Servische regering
De internationale vakbondsorganisaties hebben de kwestie al eerder onder de aandacht gebracht.
Op 16 oktober 2025 stuurden de Europese vakbondskoepel ETUC en ETF een gezamenlijke brief aan de Servische president Aleksandar VuΔiΔ en premier Δuro Macut.
Daarin vroegen zij om een onafhankelijk onderzoek, beΓ«indiging van mogelijke intimidatie en herstel van de arbeidsrelatie van de ontslagen vakbondsvertegenwoordigers.
Op 29 oktober 2025 werd de zaak ook voorgelegd aan Europees commissaris Marta Kos, verantwoordelijk voor uitbreiding van de Europese Unie.
De bonden vroegen de Europese Commissie destijds om de kwestie aan te kaarten tijdens gesprekken met de Servische autoriteiten over toetreding tot de EU.
Een jaar later constateren ETF en ITF dat de situatie nog altijd niet is opgelost.
Onderzoek naar rol veiligheidsdiensten geΓ«ist
In hun nieuwe brief doen ETF en ITF vijf concrete verzoeken aan de Europese Commissie en het Europees Parlement.
Allereerst willen zij dat de Europese instellingen de kwestie met spoed bespreken met de Servische autoriteiten.
Daarbij moet duidelijkheid komen over de mogelijke betrokkenheid van het SMATSA-management, de veiligheidsdienst BIA en het ministerie van Binnenlandse Zaken.
Daarnaast eisen de organisaties een snel, onafhankelijk en onpartijdig onderzoek naar de beschuldigingen in de strafrechtelijke aangifte.
Dit onderzoek moet volgens de bonden zonder politieke inmenging plaatsvinden.
Ook vragen zij om beΓ«indiging van alle vormen van intimidatie, vergelding en inmenging in de activiteiten van SKL.
De ontslagen vakbondsvertegenwoordigers moeten volgens de organisaties effectieve rechtsbescherming krijgen, waaronder herstel van hun dienstverband als blijkt dat hun ontslag onrechtmatig was.
Verder willen ETF en ITF dat luchtvaartautoriteiten onderzoeken of veiligheidsprocedures zijn misbruikt en welke gevolgen dit mogelijk heeft gehad voor de veiligheid en het functioneren van de luchtverkeersleiding.
Tot slot vragen zij de Europese instellingen om de kwestie mee te nemen bij de beoordeling van de rechtsstaat en fundamentele rechten in ServiΓ«.
ServiΓ« kandidaat-lidstaat Europese Unie
De transportbonden wijzen erop dat ServiΓ« kandidaat-lidstaat van de Europese Unie is.
Het land heeft bovendien de verdragen 87 en 98 van de Internationale Arbeidsorganisatie (ILO) geratificeerd.
Deze verdragen hebben betrekking op de vrijheid van vakvereniging en het recht op collectieve onderhandelingen.
Volgens ETF en ITF moet ServiΓ« deze rechten niet alleen wettelijk erkennen, maar ook daadwerkelijk beschermen.
De organisaties verwijzen daarbij naar uitspraken van Ursula von der Leyen tijdens haar bezoek aan Belgrado in oktober 2025, waarin zij het belang van concrete vooruitgang op het gebied van de rechtsstaat benadrukte.
Volgens de bonden hoort bescherming van onafhankelijke vakbonden nadrukkelijk bij die vooruitgang.
Ook vragen zij de EU-delegatie in Belgrado om vertegenwoordigers van SKL te ontmoeten en de strafrechtelijke procedure en arbeidsrechtelijke geschillen te volgen.
Arbeidsrechtelijke procedure loopt
Naast de strafrechtelijke aangifte loopt er een arbeidsrechtelijke procedure over het ontslag van Ranko RadovanoviΔ.
Hij heeft bij de bevoegde rechtbank in Belgrado vernietiging van zijn ontslagbesluit en herstel van zijn dienstverband geΓ«ist.
In de strafrechtelijke aangifte wordt het Openbaar Ministerie gevraagd onder meer de voormalige en huidige SMATSA-directeuren, betrokken politiefunctionarissen en medewerkers van de veiligheidsdienst te horen.
Ook wordt verzocht om onderzoek naar de documenten die betrekking hebben op de veiligheidsonderzoeken en het ontslag.
De internationale transportbonden willen dat de Europese instellingen de voortgang van deze procedures nauwlettend volgen.
Livia Spera, algemeen secretaris van ETF, en Stephen Cotton, algemeen secretaris van ITF, hebben de gezamenlijke brief ondertekend.
Zij vragen de Europese Commissie en het Europees Parlement om duidelijkheid over de stappen die naar aanleiding van hun verzoek zullen worden gezet.
Of de Europese instellingen inmiddels een onafhankelijk onderzoek hebben toegezegd, blijkt niet uit de beschikbare documenten.
