LEEUWARDEN – Door klimaatverandering wordt het voor Wetterskip Fryslân steeds moeilijker om overtollig water uit de Friese boezem af te voeren richting het Lauwersmeer en de Waddenzee. Nieuwe berekeningen voor 2050 en 2100 laten zien dat door nattere winters meer water moet worden afgevoerd, terwijl de stijgende de mogelijkheden om water onder vrij verval te spuien steeds verder beperkt. Na 2100 dreigt deze mogelijkheid zelfs helemaal te verdwijnen.
Wetterskip Fryslân brengt momenteel in kaart welke gevolgen het veranderende klimaat heeft voor het Friese watersysteem. Jaarlijks voert het waterschap, vooral tijdens natte perioden, ongeveer 1,5 miljard kubieke meter water af. Dat is nodig om de waterstand in de Friese boezem rond het afgesproken peil van 52 centimeter beneden NAP te houden.
De Friese boezem bestaat uit het hoofdstelsel van meren, kanalen en vaarten. Per etmaal kan momenteel maximaal 22 miljoen kubieke meter water worden gespuid en weggemalen richting de Waddenzee en het IJsselmeer.
Nieuw boezemplan
Wetterskip Fryslân werkt momenteel aan een nieuw boezemplan, waarin wordt vooruitgekeken naar alle ontwikkelingen die op het watersysteem afkomen. De aanzet daarvoor werd gegeven in het coalitieakkoord uit 2023.
Het waterschapsbestuur bepaalde destijds dat het aan de hand van het nieuwe boezemplan wil beoordelen in hoeverre het noodzakelijk is om een nieuw zeegemaal of meerdere zeegemalen te bouwen. Het boezemplan moet nog dit jaar worden opgeleverd.
Het opvangen van de gevolgen van klimaatverandering vormt volgens het waterschap een grote opgave. Nederland kent, ondanks droge perioden, jaarlijks een netto neerslagoverschot. Daar moeten voldoende mogelijkheden tegenover staan om het overtollige water af te voeren.
Om controle te houden over de waterstand in de Friese boezem zijn er twee belangrijke mogelijkheden: water tijdelijk bergen om het op een later moment te lozen, of zorgen voor voldoende capaciteit om het water direct af te voeren. Op basis van het nieuwe boezemplan gaat het waterschapsbestuur op zoek naar de optimale combinatie van beide mogelijkheden.
Water afvoeren naar Waddenzee en IJsselmeer
De eenvoudigste en voordeligste routes voor de afvoer van water uit het werkgebied van Wetterskip Fryslân, dat naast Fryslân ook een deel van het Groninger Westerkwartier omvat, lopen richting de Waddenzee.
Via de sluizen van Dokkumer Nieuwe Zijlen kan het water onder gunstige omstandigheden onder vrij verval naar het Lauwersmeer stromen. Vanuit het Lauwersmeer wordt het vervolgens via de R.J. Cleveringsluizen bij Lauwersoog naar de Waddenzee afgevoerd.
Ook in Harlingen kan water onder vrij verval worden gespuid. Dat gebeurt via de Tjerk Hiddessluizen.
De belangrijkste afvoerroutes richting het IJsselmeer zijn afhankelijk van gemalen. Het Hooglandgemaal in Stavoren heeft een capaciteit van 9 miljoen kubieke meter per etmaal. Daarnaast kan het Lemster Woudagemaal incidenteel bijspringen. Dat gemaal heeft een capaciteit van 6 miljoen kubieke meter per etmaal.
Zeespiegel maakt spuien steeds moeilijker
De rekenmodellen die voor het nieuwe boezemplan worden gebruikt, kijken vooruit naar 2050 en 2100. Daaruit blijkt volgens Wetterskip Fryslân dat een steeds lastigere situatie ontstaat.
Door nattere winters moet in de toekomst meer water worden afgevoerd. Tegelijkertijd zorgt de stijgende zeespiegel ervoor dat de mogelijkheden om water onder vrij verval richting het Lauwersmeer en de Waddenzee te lozen steeds kleiner worden. Naar verwachting verdwijnt deze mogelijkheid na 2100 zelfs volledig.
De gevolgen daarvan kunnen volgens het waterschap niet uitsluitend worden opgevangen door meer water vast te houden of tijdelijk te bergen. Er moet daarom worden gezocht naar manieren om de afvoercapaciteit minimaal op het huidige niveau te houden. Extra gemaalcapaciteit is daarbij een van de mogelijkheden.
Het bestuur van Wetterskip Fryslân bepaalt aan de hand van het nieuwe boezemplan welke richting het daarbij kiest.
Gezamenlijke strategie voor Noord-Nederland
Wetterskip Fryslân stemt de bevindingen af met buurwaterschap Noorderzijlvest. Dat waterschap beheert het waterpeil van het Lauwersmeer en de zeesluizen bij Lauwersoog en voert zelf eveneens berekeningen uit voor toekomstige klimaatscenario’s.
Omdat zowel Noorderzijlvest als Wetterskip Fryslân afhankelijk is van de afvoerroute via het Lauwersmeer, willen de twee waterschappen uiteindelijk komen tot een gezamenlijke waterafvoerstrategie voor Noord-Nederland.
