KAUB – Terwijl Duitsland alles uit de kast haalt om de gevolgen van de extreem lage waterstanden op te vangen, ligt een belangrijk knelpunt op de Rijn opnieuw onder een vergrootglas. Plannen om de bevaarbaarheid van de Midden-Rijn bij Kaub te verbeteren dateren al uit 1992. Ruim 34 jaar later is het probleem nog altijd niet opgelost. De Duitse regering wil de aanpak nu versnellen, terwijl vrachtwagens en goederentreinen worden ingezet om de uitval van binnenvaartcapaciteit op te vangen.
De Financial Times besteedt donderdag uitgebreid aandacht aan de jarenlange vertraging rond het knelpunt bij Kaub. Juist daar vormt de beperkte diepte van de vaargeul een probleem wanneer de waterstand van de Rijn sterk daalt.
De vaargeul is er ongeveer 20 centimeter minder diep dan op omliggende delen van de rivier. Binnenvaartschepen moeten daardoor bij laagwater eerder hun belading verminderen om voldoende water onder de kiel te houden. Volgens de Financial Times werd al in 1992, tijdens de regering van bondskanselier Helmut Kohl, besloten het knelpunt aan te pakken.
Werk zelf zou slechts maanden duren
Opvallend is dat niet zozeer de uitvoering van de werkzaamheden het grote probleem vormt. Jens Schwanen, directeur van de Duitse binnenvaartorganisatie BDB, stelt tegenover de Financial Times dat de daadwerkelijke werkzaamheden aan de onderwater gelegen rotsformaties naar schatting ongeveer acht maanden zouden duren.
Het project liep echter jarenlang vertraging op door onder meer procedures, milieuvraagstukken en veranderende politieke prioriteiten. Volgens de huidige planning moet de verbetering rond 2033 zijn voltooid.
Juist nu wordt duidelijk hoe belangrijk het knelpunt is. De extreem lage waterstanden zorgen ervoor dat schepen aanzienlijk minder vracht kunnen meenemen en op sommige plaatsen nauwelijks nog kunnen varen.
Duitse regering neemt noodmaatregelen
De Duitse federale regering en de deelstaten kwamen dinsdag bijeen om maatregelen te bespreken waarmee de bevoorrading van industrie en bedrijven op gang moet worden gehouden.
Volgens het Duitse ministerie van Transport blijven de uitzonderlijk lage waterstanden, met name op de Rijn, grote problemen veroorzaken voor de binnenvaart, industrie en logistiek. De overheid probeert daarom extra vervoersmogelijkheden over de weg en het spoor te creëren.
In meerdere deelstaten zijn de rijverboden voor vrachtwagens op zon- en feestdagen tijdelijk versoepeld. Andere deelstaten worden opgeroepen hetzelfde te doen voor transporten en lege ritten die verband houden met de gevolgen van het laagwater.
Daarnaast wordt onderzocht of voor bepaalde transporten tot 44 ton tijdelijk soepeler kan worden omgegaan met de eis dat een lading ondeelbaar moet zijn. Autobahn GmbH moet tegelijkertijd werkzaamheden op snelwegen zo coördineren dat het extra vrachtverkeer zo min mogelijk wordt gehinderd.
Extra goederenvervoer per spoor
Ook het spoor moet een deel van het weggevallen vervoer over water opvangen. DB InfraGO stelt waar mogelijk extra capaciteit beschikbaar voor goederenvervoer op de belangrijke spoorcorridor langs de Rijn. DB Cargo probeert samen met andere bedrijven eveneens aanvullende capaciteit te organiseren.
Voor transport tussen de ARA-havens Amsterdam, Rotterdam en Antwerpen en het Ruhrgebied wordt bovendien gewezen op een alternatieve vaarroute via het Dortmund-Eemskanaal en het West-Duitse kanalennetwerk. Onderhoud aan de sluis bij Wanne-Eickel is uitgesteld om die route beschikbaar te houden.
Aanpak Midden-Rijn krijgt prioriteit
Tegelijkertijd erkent de Duitse regering dat noodmaatregelen alleen niet voldoende zijn. Sinds het extreme laagwater van 2018 wordt binnen het actieplan ‘Laagwater Rijn’ gewerkt aan maatregelen om Duitsland beter bestand te maken tegen langdurige perioden van droogte.
Daarbij zijn onder meer de waterstandsvoorspellingen verbeterd en worden schepen ontwikkeld die bij een kleinere diepgang meer vracht kunnen blijven vervoeren. Sinds juli 2026 beschikt Duitsland bovendien over het NIWIS-systeem, waarmee landelijk informatie over lage waterstanden beschikbaar is.
De verbetering van de bevaarbaarheid van de Midden-Rijn tussen Mainz en St. Goar, het traject waarin ook Kaub ligt, heeft volgens het ministerie prioriteit. Door de nieuwe Duitse Infrastructuurwet, die in juli in werking trad, geldt het project inmiddels als van groot openbaar belang. Daarmee moeten planning en vergunningverlening sneller kunnen verlopen.
Transportminister Steffen Bilger benadrukt dat Duitsland zowel in de infrastructuur als in de binnenvaartvloot moet investeren. De regering wil daarom ook doorgaan met financiële steun voor de aanpassing van binnenvaartschepen aan perioden van laagwater.
Ondertussen blijft de situatie op de Duitse rivieren zorgwekkend. Bilger waarschuwde deze week dat de waterstanden op de Rijn en Donau voorlopig zeer laag zullen blijven. De komende weken worden volgens hem dan ook zwaar voor de transportsector en industrie.
