GENEVE – De Europese Unie trekt 3 miljard euro uit om de verduurzaming van gebouwen en het wegtransport te versnellen, maar zonder duidelijke prioritering dreigt het commerciële wegtransport alsnog buiten de boot te vallen. Daarvoor waarschuwt de IRU naar aanleiding van de aankondiging van een nieuw Europees financieringsinstrument.
De Europese Investeringsbank en de Europese Commissie maakten deze week bekend dat zij overeenstemming hebben bereikt over een zogenoemde ETS2 Frontloading Facility ter waarde van 3 miljard euro. Dit fonds moet investeringen versnellen in sectoren die vallen onder het nieuwe emissiehandelssysteem ETS2, waaronder gebouwen en wegtransport.
Voorfinanciering vóór 2028
Met de regeling kunnen lidstaten die ETS2 al hebben omgezet in nationale wetgeving, middelen ontvangen om maatregelen vooruit te financieren. De inkomsten uit ETS2 worden namelijk pas vanaf 2028 verwacht. Hoe het fonds in de praktijk gaat functioneren, is echter nog onduidelijk. Concrete richtlijnen voor lidstaten en details over de opzet van de faciliteit ontbreken vooralsnog.
Hoewel in algemene zin wordt gesproken over ondersteuning van schone investeringen in gebouwen en wegtransport, blijft volgens IRU onduidelijk hoe de middelen precies worden verdeeld en of het commerciële wegtransport daadwerkelijk prioriteit krijgt.
Zorgen over toegang tot steun
IRU EU-directeur Raluca Marian noemt het initiatief een stap in de goede richting, maar waarschuwt voor grote verschillen tussen lidstaten. “Zonder een duidelijke koers van de Europese Commissie en de Europese Investeringsbank is er geen garantie dat wegtransportondernemers effectieve toegang krijgen tot deze investeringsinstrumenten. Dat kan leiden tot sterk uiteenlopende nationale praktijken,” stelt zij.
Volgens Marian heeft de sector behoefte aan expliciete voorwaarden die waarborgen dat het fonds ook daadwerkelijk wordt ingezet voor de verduurzaming van het commerciële wegtransport. Die onzekerheid dreigt volgens IRU ook na 2028 te blijven bestaan, wanneer ETS2 volledig van kracht wordt.
Hogere kosten zonder garantie op terugvloeiing
Binnen ETS2 komt een CO₂-prijs te liggen op brandstoffen voor het wegtransport. Die kosten zullen worden doorberekend in diesel- en benzineprijzen en kunnen aanzienlijke inkomsten opleveren. Tegelijkertijd stijgen daarmee de operationele kosten voor vervoerders, zonder dat zeker is dat een substantieel deel van de opbrengsten terugvloeit naar investeringen in schoner wegtransport.
IRU benadrukt dat ETS2 alleen kan leiden tot een sociaal rechtvaardige en economisch haalbare transitie als hogere kosten gepaard gaan met toegankelijke en voorspelbare steun voor zero-emissie voertuigen, laadinfrastructuur op depots, netaansluitingen en verdere infrastructuurontwikkeling. Dat is met name van belang voor mkb-vervoerders.
Oproep aan Europese Commissie
Hoewel zero-emissie vrachtwagens steeds vaker op de markt komen en de uitrol van infrastructuur vordert, blijft de transitie volgens IRU zeer kapitaalintensief. De organisatie roept de Europese Commissie daarom op om samen met de lidstaten te zorgen dat het commerciële wegtransport nadrukkelijk wordt meegenomen in nationale Sociale Klimaatplannen en ETS2-gerelateerde financieringsmaatregelen.
“Alleen door kosten en toegankelijke investeringsmogelijkheden goed op elkaar af te stemmen, kan een effectieve en sociaal eerlijke transitie worden gerealiseerd,” aldus Marian.
