DEN HAAG â De aanleg van de Meterenboog voor het goederenvervoer per spoor vordert, maar problemen bij de werkzaamheden in Vught zorgen voor een fors hoger risicoprofiel van de Goederenroutering Zuid-Nederland. Door verzakkingen onder een tijdelijk spoor moet de bouwmethode voor de verdiepte ligging in Vught ingrijpend worden aangepast. De ingebruikname daarvan verschuift van 2029 naar 2030.
Dat blijkt uit de vijftiende voortgangsrapportage van het Programma Hoogfrequent Spoorvervoer (PHS), die staatssecretaris Annet Bertram van Infrastructuur en Waterstaat maandag naar de Tweede Kamer heeft gestuurd.
Het PHS-programma moet op zeven spoorcorridors meer ruimte creÃĢren voor reizigerstreinen en het goederenvervoer. Een belangrijk onderdeel daarvan is de Goederenroutering Zuid-Nederland. Het goederenverkeer dat nu vanuit Rotterdam via Dordrecht, Breda, Tilburg en Eindhoven richting Zuidoost-Nederland rijdt, moet in de toekomst zoveel mogelijk gebruikmaken van de Betuweroute en een nieuwe spoorboog bij Meteren.
Meterenboog steeds beter zichtbaar
Bij de Zuidwestboog Meteren is de bouw van de kunstwerken verder gevorderd. De eerste grote betonnen trog is gestort en de funderingen aan de noordzijde van de Betuweroute zijn aangebracht.
Ook zijn voorbereidende werkzaamheden uitgevoerd voor een grote buitendienststelling in augustus 2026. De aanleg van de bovenbouw op de verlegde Betuweroute is inmiddels begonnen.
Daarnaast wordt de aanbesteding voorbereid voor de bovenbouw van de nieuwe spoorbogen. Die aanbesteding moet in januari 2027 beginnen.
Een eerder risico rond de aansluiting van de Meterenboog op het beveiligingssysteem ERTMS is kleiner geworden. De Inspectie Leefomgeving en Transport heeft ingestemd met de voorgestelde werkwijze om het bestaande ERTMS-systeem van de Betuweroute ook op de Zuidwestboog Meteren aan te leggen en in gebruik te nemen.
Nieuwe goederenroute in 2031
De Goederenroutering Zuid-Nederland moet volgens de huidige planning medio 2031 in gebruik worden genomen.
De Meterenboog maakt het mogelijk dat goederentreinen vanaf de Betuweroute rechtstreeks richting ‘s-Hertogenbosch en Eindhoven kunnen rijden. Daarmee wordt een toekomstvaste goederenroute door Zuid-Nederland gecreÃĢerd en kan de Betuweroute intensiever worden gebruikt.
Voor de route zijn niet alleen de werkzaamheden bij Meteren noodzakelijk. Ook tussen ‘s-Hertogenbosch en Vught wordt het spoor ingrijpend aangepast. Daar komen onder meer vier sporen, een vrije kruising en een verdiepte ligging bij Vught.
Verzakking onder tijdelijk spoor
Juist bij dat project zijn nieuwe problemen ontstaan. Tijdens het aanbrengen van damwanden is de grond onder het tijdelijke spoor verzakt.
Uit onderzoek blijkt dat de oorzaak ligt bij losgepakt zand. Daardoor moet de bouwmethode voor delen van de verdiepte ligging ingrijpend worden gewijzigd.
Meer werkzaamheden moeten voortaan tijdens treinvrije periodes worden uitgevoerd. Volgens het ministerie leidt dat tot meer hinder, een langere doorlooptijd en hogere kosten. Ook de ontwerp- en vergunningstrajecten duren langer dan eerder voorzien.
De ingebruikname van de verdiepte ligging in Vught wordt daarom verschoven van 2029 naar 2030. Volgens het ministerie past dit nog binnen de programmamijlpaal voor de Goederenroutering Zuid-Nederland, die in het tweede kwartaal van 2031 ligt.
Risicoprofiel stijgt fors
Het risicoprofiel van het project Den Bosch-Vught stijgt volgens de voortgangsrapportage fors. In de tweede helft van 2026 wordt onderzocht wat de financiÃĢle gevolgen zijn. Daarbij wordt ook bekeken of het beschikbare budget voor onvoorziene kosten voldoende is.
ProRail en de betrokken aannemerscombinatie stellen een nieuwe uitgangssituatie op voor het uitvoeringsontwerp, de kosten en de planning. De resultaten daarvan worden in de volgende voortgangsrapportage verwerkt.
Ook zijn maatregelen genomen om de risico’s beter te beheersen. Zo is de organisatie bij zowel de aannemer als de projectorganisatie versterkt.
Potentieel tekort PHS 145 miljoen euro
Het volledige Programma Hoogfrequent Spoorvervoer beschikt over een budget van ongeveer 5 miljard euro. Het potentiÃĢle tekort is in de eerste helft van 2026 gedaald van 178 miljoen naar 145 miljoen euro.
Die daling betekent echter niet dat de financiÃĢle problemen zijn verdwenen. Een taakstelling op de prijsbijstelling voor het Mobiliteitsfonds heeft een negatief effect van 32 miljoen euro op het PHS-budget. Daar staat tegenover dat bij de Voorjaarsnota 69 miljoen euro beschikbaar is gesteld voor een eerdere financiÃĢle tegenvaller bij PHS Amsterdam.
Daarnaast worden nieuwe financiÃĢle tegenvallers verwacht bij de projecten Amsterdam Centraal en Vught. Hoe groot die zijn, kan op dit moment nog niet worden vastgesteld.
Naast het potentiÃĢle tekort kent PHS naar schatting voor 133 miljoen euro aan zogenoemde exogene risico’s, waaronder tekorten doordat prijscompensatie achterblijft bij de daadwerkelijke prijsstijgingen in de markt.
Personeelstekort belangrijk risico
Ook de schaarste aan gekwalificeerd personeel vormt een belangrijk risico. Volgens de voortgangsrapportage is het personeelstekort momenteel zelfs het belangrijkste risico voor de planning en uitvoering van werkzaamheden in de spoorsector en daarmee ook voor PHS.
Door de personeelsschaarste zit er vrijwel geen flexibiliteit meer in de planning om onverwachte tegenvallers op te vangen. Marktpartijen kunnen volgens het ministerie niet meer zo snel extra personeel inzetten als in het verleden.
ProRail probeert dit onder meer op te vangen door werkzaamheden strak te programmeren en nauw samen te werken met aannemers en ingenieursbureaus.
Meer ruimte voor goederenvervoer
Ondanks de problemen benadrukt het ministerie dat PHS van groot belang blijft voor het Nederlandse spoor. Het programma moet uiteindelijk meer capaciteit bieden voor zowel reizigers- als goederentreinen.
Voor het goederenvervoer is vooral de route via de Betuweroute, Meteren, ‘s-Hertogenbosch en Eindhoven van belang. Volgens de huidige planning moet de Goederenroutering Zuid-Nederland medio 2031 beschikbaar zijn.
