BRUSSEL – De invoering van het Europese spoorbeveiligingssysteem ERTMS wordt aanzienlijk duurder en complexer doordat landen en spoorbeheerders verschillende eisen en systemen hanteren. Dat blijkt uit een nieuwe studie die de Europese Commissie donderdag heeft gepubliceerd. Voor de verdere uitrol van ERTMS over het Europese TEN-T-spoornetwerk is naar schatting nog 75 tot 85 miljard euro nodig.
Tot eind 2024 was slechts ongeveer 10 procent van het trans-Europese spoorwegnetwerk uitgerust met ERTMS. Volgens de onderzoekers kunnen zelfs relatief kleine kostenbesparingen daarom op Europees niveau al miljarden euro’s opleveren.
De studie is uitgevoerd door het ERTMS Deployment Management Team (DMT) en richt zich specifiek op de kosten van de infrastructuur langs het spoor. Daarbij zijn onder meer infrastructuurbeheerders, leveranciers, Europese instellingen en keuringsinstanties geraadpleegd.
Nationale verschillen drijven kosten op
Een van de belangrijkste oorzaken van de hoge kosten is volgens het onderzoek de versnipperde manier waarop ERTMS in Europa wordt ingevoerd.
Hoewel ERTMS juist bedoeld is als Europees gestandaardiseerd systeem, stellen landen en infrastructuurbeheerders vaak aanvullende eisen. Die zijn onder meer gebaseerd op nationale beveiligingsregels en bestaande oudere spoorbeveiligingssystemen.
Leveranciers moeten daardoor voor afzonderlijke landen en projecten aangepaste oplossingen ontwikkelen. Dat beperkt standaardisatie en schaalvoordelen en zorgt ervoor dat dezelfde ontwikkelingswerkzaamheden bij verschillende projecten opnieuw moeten worden uitgevoerd.
Ook wijzigingen van eisen tijdens projecten kunnen voor aanzienlijke extra kosten en vertragingen zorgen.
Afhankelijkheid van leveranciers
Een ander probleem is de zogenoemde vendor lock-in. Vooral de koppeling van ERTMS aan bestaande beveiligingsinstallaties kan technisch zo complex zijn dat feitelijk alleen de oorspronkelijke leverancier het systeem kan aanpassen.
Hierdoor wordt de concurrentie tussen leveranciers beperkt en kunnen infrastructuurbeheerders afhankelijk worden van één leverancier.
Volgens het onderzoek worden de kosten verder opgedreven doordat in verschillende landen eigen ERTMS-varianten worden ontwikkeld in plaats van zoveel mogelijk gebruik te maken van gestandaardiseerde producten op basis van Europese specificaties.
200.000 tot 600.000 euro per kilometer
De kosten voor alleen de installatie van ERTMS kunnen volgens het onderzoek indicatief uiteenlopen van ongeveer 200.000 tot 600.000 euro per kilometer spoor.
Het uiteindelijke bedrag is sterk afhankelijk van de complexiteit van het spoorwegnet. De aanleg op bijvoorbeeld een dubbelsporige intercityverbinding is aanzienlijk anders dan de invoering binnen een ingewikkeld stedelijk spoorwegknooppunt.
De totale investering van 75 tot 85 miljard euro omvat behalve ERTMS ook noodzakelijke aanpassingen aan andere spoorbeveiligingssystemen. Zo moeten oude mechanische of relaisbeveiligingen in veel gevallen worden vervangen door digitale installaties.
Voor alleen het Europese kernnetwerk wordt de benodigde investering geschat op 37 tot 42 miljard euro.
Oude systemen niet langer behouden
De onderzoekers adviseren om ERTMS waar mogelijk in te voeren zonder daarnaast oudere nationale Class B-beveiligingssystemen in stand te houden.
In sommige landen wordt ERTMS bovenop het bestaande systeem gebouwd, zodat treinen die nog niet met ERTMS zijn uitgerust kunnen blijven rijden of zodat het oude systeem als terugvalmogelijkheid beschikbaar blijft.
Daarvoor zijn echter complexe koppelingen tussen beide systemen nodig. Volgens de onderzoekers verhoogt dit zowel de technische complexiteit als de kosten. ERTMS zonder een parallel Class B-systeem zou daarom de voorkeur moeten krijgen.
Meer standaardisatie
Daarnaast moet Europa volgens de studie de technische en operationele regels verder harmoniseren. Daardoor zouden leveranciers vaker dezelfde oplossingen in verschillende landen kunnen gebruiken.
Ook wordt aanbevolen om moderne ontwikkelmethoden en digitale hulpmiddelen te gebruiken. Daarmee kunnen fouten eerder worden ontdekt en kan worden voorkomen dat in een later stadium kostbare aanpassingen nodig zijn.
Verder zouden vergunning- en toelatingsprocedures eenvoudiger moeten worden. Momenteel zijn daarbij veel verschillende partijen betrokken, waardoor werkzaamheden volgens de onderzoekers regelmatig dubbel worden uitgevoerd en projecten vertraging oplopen.
Ook betere projectleiding, meer technische kennis bij infrastructuurbeheerders en een stabielere langetermijnplanning voor investeringen kunnen de kosten verminderen.
Snellere invoering
De maatregelen moeten niet alleen de kosten verlagen, maar ook de invoering van ERTMS versnellen. Werkzaamheden vinden vaak plaats op spoorlijnen die gewoon in gebruik zijn. Hiervoor zijn tijdelijke buitendienststellingen en verkeersbeperkingen noodzakelijk.
Kortere projecten kunnen daardoor ook de hinder voor het treinverkeer verminderen.
ERTMS is de Europese standaard voor treinbeveiliging en verkeersmanagement. Het systeem moet ervoor zorgen dat treinen gemakkelijker grensoverschrijdend kunnen rijden en moet de interoperabiliteit, veiligheid en prestaties van het Europese spoorwegnet verbeteren.
