UTRECHT – Nieuw DNA-onderzoek heeft aangetoond dat de Aziatische tijgermug op sommige locaties in Nederland de winter kan overleven. Daarnaast blijkt dat de invasieve mug via meerdere, afzonderlijke introducties ons land bereikt, onder meer op locaties met veel internationaal transport. De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) kan de nieuwe genetische onderzoeksmethode gebruiken om de verspreiding van de mug en het succes van bestrijdingsacties beter te volgen.
De Aziatische tijgermug komt van nature niet in Nederland voor en kan ziekten overdragen. De soort wordt regelmatig ongemerkt het land binnengebracht, bijvoorbeeld via internationaal transport of door reizigers.
De NVWA voert daarom jaarlijks intensieve surveillance en bestrijding uit om permanente vestiging van de tijgermug in Nederland zo lang mogelijk uit te stellen.
Onderzoekers van het Centrum Monitoring Vectoren (CMV) van het Nederlands Instituut voor Vectoren, Invasieve Planten en Plantgezondheid (NIVIP), onderdeel van de NVWA, hebben samen met internationale onderzoekspartners een DNA-methode ontwikkeld en toegepast waarmee de herkomst van gevonden muggen beter kan worden achterhaald.
DNA als ‘forensisch hulpmiddel’
Met genetisch onderzoek kunnen wetenschappers de verwantschap tussen individuele muggen en verschillende vindplaatsen in kaart brengen. Daardoor kan worden onderzocht of een tijgermug het gevolg is van een nieuwe introductie, lokaal heeft overwinterd of verwant is aan exemplaren die eerder op dezelfde locatie zijn aangetroffen.
“Eigenlijk gebruiken we DNA als een soort forensisch hulpmiddel. Door genetische verwantschap tussen muggen te onderzoeken, kunnen we veel beter vaststellen of een gevonden mug afkomstig is van een nieuwe introductie, lokaal heeft overwinterd of verwant is aan eerder gevonden exemplaren”, legt CMV-wetenschapper Adolfo Ibáñez-Justicia uit.
“Dat levert waardevolle informatie op voor ons toezicht en onze bestrijding.”
Internationaal transport
Uit het onderzoek blijkt dat de Aziatische tijgermug Nederland via meerdere, onafhankelijke introducties bereikt.
Op plaatsen waar veel internationaal transport plaatsvindt, zijn verschillende genetische lijnen van de mug aangetroffen. De NVWA noemt daarbij onder meer bedrijven die gebruikte banden importeren en luchthavens.
De aanwezigheid van verschillende genetische lijnen wijst erop dat op dergelijke locaties regelmatig nieuwe tijgermuggen Nederland binnenkomen.
Tijgermug overleeft Nederlandse winter
Het DNA-onderzoek levert daarnaast genetisch bewijs dat de Aziatische tijgermug op enkele Nederlandse locaties heeft overwinterd.
Bij zowel een bedrijf dat handelt in gebruikte banden als in een woonwijk werden muggen die in verschillende jaren waren gevonden als nauwe verwanten geïdentificeerd.
Volgens de onderzoekers bevestigt dit dat lokale overwintering in Nederland mogelijk is. De bevinding onderstreept volgens de NVWA het belang van blijvende surveillance en snelle bestrijding wanneer tijgermuggen worden aangetroffen.
DNA toont aan of bestrijding succesvol was
De methode kan ook worden gebruikt om achteraf vast te stellen of een bestrijdingsactie daadwerkelijk succesvol is geweest.
In een woonwijk waar eerder een populatie Aziatische tijgermuggen was bestreden, werden enkele jaren later opnieuw exemplaren gevonden. Genetisch onderzoek wees uit dat deze nieuwe muggen niet verwant waren aan de oorspronkelijke populatie.
Daarmee kon volgens de NVWA worden vastgesteld dat de eerdere populatie daadwerkelijk was verdwenen en dat de latere vondst het gevolg was van een nieuwe introductie.
De genetische informatie kan de NVWA daardoor helpen om de effectiviteit van surveillance en bestrijding te beoordelen en toekomstige maatregelen beter te onderbouwen.
Mogelijk ook inzet bij andere soorten
De onderzoekers bekijken nu hoe de DNA-analysetechniek structureel kan worden ingezet bij het toezicht op invasieve muggen.
Ook wordt onderzocht of dezelfde aanpak bruikbaar is voor andere vectoren en vergelijkbare situaties waarbij genetische verwantschap informatie kan geven over verspreiding en herkomst.
Het onderzoek werd uitgevoerd in samenwerking met het Centre d’Estudis Avançats de Blanes (CEAB-CSIC) in Spanje. De resultaten zijn gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Parasites & Vectors.
