AMSTERDAM – De Batavia, de reconstructie op ware grootte van het VOC-schip uit 1628, is zaterdag 19 september aangekomen bij Damen Shiprepair Amsterdam. Het 56,6 meter lange houten schip werd in zes uur tijd naar de scheepswerf gesleept. Daar wordt het in een speciaal ontworpen stalen draagconstructie geplaatst, waarna het begin oktober definitief op het land wordt gezet bij Museum Batavialand in Lelystad.
De Batavia wordt bij Damen in droogdok 4 geplaatst. Dat is hetzelfde dok waar het schip op 7 april 1995 door koningin Beatrix werd gedoopt en te water werd gelaten. Na 31 jaar in het water verkeert de houten romp inmiddels in kwetsbare staat. De verplaatsing naar het land moet ervoor zorgen dat het schip behouden blijft.
Overtocht met twee sleepboten
De Batavia werd zaterdag door twee sleepboten van Koninklijke Van der Wees naar Amsterdam gebracht. Het schip legde de tocht af op zijn eigen romp, met de masten nog overeind. De hoogte boven de waterlijn bedroeg daardoor 30,5 meter.
Vervoer op een ponton was voor deze overtocht geen geschikte optie. Daarbij zouden krachten op de romp ontstaan waarop de houten constructie niet is berekend.
De conditie van de romp stelde strenge eisen aan de weersomstandigheden. Het schip mocht tijdens de tocht niet te veel bewegen door golfslag.
Voorafgaand aan het transport werden de kanonnen en een groot deel van de ballast verwijderd. Ook zijn in het ruim en op de dekken tijdelijke stalen ondersteuningen aangebracht. Die moeten de krachten opvangen die ontstaan wanneer het schip in het droogdok niet langer door het water wordt gedragen.
Speciale draagconstructie van ruim 100 ton
In droogdok 4 wordt de Batavia op een speciaal ontworpen draagconstructie geplaatst. Deze is 39,7 meter lang en 15,5 meter breed en bestaat uit 87,2 ton staal en 14 ton hout. De constructie is gebouwd door Niron Staal, een zusterbedrijf van Damen.
De voorbereiding van de dokoperatie heeft veertien maanden geduurd. Alleen al de ontwikkeling van het rekenmodel voor de krachten op de draagconstructie nam tien maanden in beslag.
Voor de operatie wordt de constructie met een kraan op ondersteuningen op een ponton van Van der Wees geplaatst. Het ponton wordt vervolgens met ballastwater afgezonken in het droogdok, waarvoor Damen een speciale dokbodem heeft ontworpen.
Twee kleine sleepboten manoeuvreren de Batavia daarna boven de draagconstructie. Vervolgens wordt het droogdok leeggepompt, zodat het schip gecontroleerd op de ondersteuningen komt te rusten.
Houten romp nauwkeurig ondersteunen
Zodra het schip droogstaat, worden de resterende ruimtes tussen de romp en de draagconstructie met hout opgevuld. Dit werk neemt naar verwachting twee dagen in beslag. De ondersteuning moet nauwkeurig aansluiten op de houten romp om beschadiging te voorkomen.
Daarna wordt ballastwater uit het ponton gepompt en het dok opnieuw gevuld. Het ponton komt daardoor met de Batavia omhoog, waarna het geheel naar de kade wordt gesleept. Daar wordt de resterende ballast uit het schip verwijderd.
De Batavia zal Amsterdam verlaten met een rompgewicht van bijna 650 ton.
Terug naar hetzelfde dok als in 1995
Voor Damen Shiprepair Amsterdam heeft het project een bijzondere historische betekenis. De Batavia werd tussen 1985 en 1995 gebouwd onder leiding van scheepsbouwer Willem Vos. Tijdens de bouw leerden jonge vakmensen het traditionele scheepstimmermansvak.
“Ik volgde de bouw van dit schip tijdens mijn eigen opleidingsjaren, onder de heer Vos. Wat mij opviel, was dat ze het schip op authentieke wijze bouwden en tegelijkertijd jonge mensen het timmervak leerden”, zegt Paul van de Craats, commercieel manager bij Damen Shiprepair Amsterdam.
Volgens Van de Craats sluit die werkwijze aan bij de manier waarop Damen zelf medewerkers in de praktijk opleidt.
“De Nederlandse maritieme geschiedenis kwam in 1995 droogdok 4 binnen en is nu terug. We zijn er ongelooflijk trots op dat we deel uitmaken van dit project waarmee de cirkel rond is.”
Gespecialiseerde bedrijven betrokken bij transport
Bij de operatie zijn meerdere gespecialiseerde bedrijven betrokken. FaraFlash bepaalde de afmetingen en het gewicht van het schip en maakte het basisontwerp van de draagconstructie. Q3 Heavy Lift verzorgde de verdere technische uitwerking, waaronder de ondersteuning en de voorzieningen om het schip op te vijzelen.
Kuperus & Gardenier controleerde de afmetingen en het gewicht en adviseerde over de kwetsbare delen van de romp. Jan Kuperus en Rienk Gardenier werkten tijdens hun opleiding zelf mee aan de bouw van de Batavia onder leiding van Willem Vos.
Trans Global Projects is verantwoordelijk voor het projectmanagement, de risicoanalyse, de vergunningen en de openbare veiligheid.
“Normaal gesproken vervoeren we transformatoren en offshoreconstructies. Dit project is anders: het is zeer zichtbaar voor het publiek en heeft een enorme historische waarde”, zegt projectmanager Ard Suvaal van Trans Global Projects.
Begin oktober definitief aan land in Lelystad
Volgens de huidige planning keert de Batavia op 1 oktober op het ponton terug naar Lelystad. Een dag later, op 2 oktober, wordt het schip bij Museum Batavialand definitief aan land gebracht. Bij die operatie worden onder meer sleepboten, pontons en zelfrijdende modulaire transporters (SPMT’s) ingezet.
De planning is afhankelijk van het weer en de omstandigheden tijdens de werkzaamheden.
De verplaatsing maakt deel uit van de grootschalige herontwikkeling van Museum Batavialand. Het museum wil de scheepswerf, de Batavia en de tentoonstellingen op één locatie samenbrengen. De heropening staat gepland voor eind 2028.
De Batavia werd tussen 1985 en 1995 gebouwd als reconstructie op ware grootte van het VOC-retourschip uit 1628. Sinds het begin van de bouw hebben volgens het museum ongeveer vijf miljoen mensen het schip bezocht.
