DEN HAAG – De gasprijs op de groothandelsmarkt is de afgelopen maand sterk gestegen. Begin augustus lag de prijs nog rond de 58 euro per megawattuur (MWh), inmiddels bedraagt deze circa 80 euro per MWh. Daarmee staat de gasprijs op het hoogste niveau in ruim drie jaar en is gas meer dan twee keer zo duur als vóór het uitbreken van de oorlog met Iran. Dat blijkt uit de Energiemonitor van de Autoriteit Consument & Markt (ACM).
Ook de prijs op de groothandelsmarkt voor gas dat over enkele maanden wordt geleverd, ligt op een hoog niveau. Volgens de ACM betekent dit dat handelaren er niet van uitgaan dat de gasprijzen op korte termijn snel zullen dalen.
De hogere gasprijzen werken bovendien door op de elektriciteitsmarkt. Omdat een groot deel van de elektriciteit wordt opgewekt in gascentrales, stijgt de elektriciteitsprijs mee met de prijs van aardgas. De groothandelsprijs voor elektriciteit die in 2027 wordt geleverd, ligt inmiddels ruim 60 procent hoger dan vóór het uitbreken van de oorlog.
Ook vaste energiecontracten worden duurder
De tarieven die huishoudens voor energie betalen, volgen de ontwikkelingen op de groothandelsmarkten. Uit de Energiemonitor blijkt dat de tarieven van aangeboden vaste gascontracten de afgelopen maand met ongeveer 4 procent zijn gestegen.
Daarmee staat ook het consumententarief voor nieuwe gascontracten op het hoogste niveau van de afgelopen drie jaar. De tarieven van vaste elektriciteitscontracten zijn ten opzichte van vorige maand met ongeveer 1,5 procent gestegen.
“Veel huishoudens zetten in oktober weer de verwarming aan en gaan vanaf dan dus weer meer gas gebruiken. Daarom is september traditioneel een goede maand om te controleren of je energiecontract nog steeds het meest passend is voor je eigen situatie. Vanwege de relatief lage vulgraden, de onzekerheden op de internationale markten en de volatiele gasprijzen is dat dit jaar nog belangrijker”, zegt Manon Leijten, bestuurslid van de ACM.
Nederlandse gasopslagen voor 52 procent gevuld
De Nederlandse gasopslagen zijn momenteel voor 52 procent gevuld. Dat is aanzienlijk minder dan op dezelfde datum vorig jaar, toen de vulgraad 66 procent bedroeg.
Ook Europees liggen de vulgraden lager. De Europese gasopslagen zijn gemiddeld voor 68 procent gevuld, tegenover gemiddeld 77 procent op hetzelfde moment vorig jaar.
ACM adviseert energiecontract te controleren
Volgens de Energiemonitor is er nog altijd een ruime keuze uit verschillende soorten energiecontracten. Welk contract het meest geschikt is, hangt volgens de toezichthouder af van de persoonlijke situatie en voorkeuren van de consument.
Bij een vast contract staan de tarieven gedurende een afgesproken periode vast. Dat geeft zekerheid over het tarief, maar betekent ook dat consumenten gedurende die periode niet profiteren van eventuele prijsdalingen op de energiemarkt.
Bij een variabel contract worden de tarieven doorgaans vier keer per jaar aangepast. Deze kunnen zowel stijgen als dalen.
Bij een dynamisch contract volgen de tarieven rechtstreeks de prijzen op de groothandelsmarkt en veranderen ze per kwartier of per dag. Consumenten lopen daardoor direct het risico van plotseling stijgende prijzen, maar profiteren ook onmiddellijk wanneer energieprijzen laag zijn, bijvoorbeeld wanneer veel elektriciteit uit zonnepanelen of windmolens beschikbaar is.
Extra financieel toezicht op energieleveranciers
Energieleveranciers moeten het gas en de elektriciteit die zij via vaste of variabele contracten aan huishoudens en bedrijven hebben verkocht, inkopen voor de looptijd van die contracten. De ACM houdt hier toezicht op.
Met stresstests controleert de toezichthouder bovendien of energieleveranciers in staat zijn plotselinge prijsschokken op te vangen. De ACM heeft dit financiële toezicht aan het begin van de oorlog met Iran aangescherpt. Uit de controles bleek dat de onrust op de energiemarkten op dat moment nog niet tot financiële problemen bij energieleveranciers had geleid.
Bij de controles keek de ACM naar de liquiditeitspositie en inkoopstrategie van leveranciers. Daarmee wordt beoordeeld of bedrijven een periode van financiële stress kunnen doorstaan en aan hun verplichtingen tegenover consumenten en bedrijven met een kleine aansluiting kunnen blijven voldoen.
Omdat dergelijke controles een momentopname zijn, gaat de ACM bij de start van het verwarmingsseizoen in oktober opnieuw alle leveranciers controleren. Wanneer de toezichthouder zorgen heeft over de financiële positie van een leverancier of tekortkomingen constateert, volgt nader onderzoek en wordt waar nodig handhavend opgetreden.
Het aangescherpte toezicht moet de kans verkleinen dat leveranciers door plotselinge prijsschokken op de energiemarkt in financiële problemen komen. De ACM benadrukt echter dat toezicht financiële problemen bij leveranciers nooit volledig kan voorkomen.
Sommige leveranciers beduidend duurder
De ACM houdt ook toezicht op de tarieven van energieleveranciers. Daarbij kijkt de toezichthouder onder meer naar prijsverschillen tussen leveranciers en naar de oorzaken daarvan.
Uit de Monitor Consumentenmarkt Energie blijkt dat bepaalde contracten voor huishoudens deze maand beduidend duurder zijn dan vergelijkbare contracten van andere leveranciers.
Bij Van Helder gaat het om het vaste gascontract voor één jaar. Bij Ventum betreft het het variabele elektriciteitscontract.
Daarnaast blijkt uit de monitor dat ANWB Energie beduidend hogere tarieven rekent voor het modelcontract. Een modelcontract is een standaardcontract dat iedere energieleverancier op grond van de wet verplicht moet aanbieden. Dat geldt ook voor leveranciers die verder uitsluitend dynamische contracten aanbieden.
De ACM benadrukt dat een beduidend hoger tarief voor het modelcontract niets zegt over de tarieven van andere contracten die deze leveranciers aanbieden.
