AMSTERDAM – De Nederlandse industrie loopt het risico productiviteitswinst mis te lopen doordat investeringen in digitalisering achterblijven. Dat blijkt uit een nieuwe sectoranalyse van ING Research. Hoewel de toepassing van kunstmatige intelligentie (AI) in 2025 sneller groeide dan in andere sectoren, maakt slechts één op de vijf producenten actief gebruik van AI.
Tegelijkertijd zijn de software-investeringen onvoldoende om het AI-potentieel volledig te benutten. De reële waarde van het industriële softwarekapitaal daalde de afgelopen vijf jaar met 7,5 procent, terwijl het landelijke softwarekapitaal juist met 8,5 procent groeide. Volgens ING is een trendbreuk noodzakelijk om internationaal concurrerend te blijven.
Industrie kan productiviteit flink verhogen
Op bedrijfsniveau kan AI de jaarlijkse productiviteitsgroei van werknemers met maximaal drie procentpunt verhogen. Bedrijven die AI toepassen presteren op middellange termijn doorgaans beter dan concurrenten zonder AI, zowel qua productiviteit als marktaandeel.
ING Sectorbanker Industrie Gert Jan Braam adviseert bedrijven pragmatisch te starten: klein beginnen, externe expertise inschakelen en prioriteit geven aan een goede datahuishouding. “Het op orde brengen van data is essentieel om AI verantwoord op te schalen.”
Nederland geen koploper in Noordwest-Europa
Binnen de EU gebruikt 29 procent van de Nederlandse industriebedrijven (met tien of meer werknemers) AI. Dat is hoger dan het EU-gemiddelde van 17 procent, maar lager dan in landen als België en Denemarken, waar bijna 40 procent van de maakbedrijven AI inzet. Ook het aandeel grootgebruikers – bedrijven met drie of meer AI-toepassingen – ligt daar met 17 procent hoger dan in Nederland (11 procent).
Grootste winst buiten het kernproces
Volgens ING ligt het grootste AI-potentieel niet in het primaire productieproces, dat al sterk geautomatiseerd is, maar juist in ondersteunende processen zoals logistiek, voorraadbeheer, serviceverlening en administratieve afdelingen.
Toepassingen variëren van voorspellend onderhoud en productieplanning tot geautomatiseerde orderverwerking, chatbots voor klantvragen en AI-ondersteunde kwaliteitscontroles. Ook autonome transportsystemen tussen magazijn en productielijn en optimalisatie van prijsstelling worden genoemd als kansrijke toepassingen.
Data en strategie doorslaggevend
Een robuuste data-infrastructuur vormt volgens ING de basis voor succes. Bedrijven moeten processen inzichtelijk maken, data opschonen en IT- en operationele systemen beter koppelen. Daarnaast is een duidelijke strategische visie vanuit het management noodzakelijk.
Uit onderzoek blijkt dat 95 procent van de GenAI-pilots mislukt doordat organisaties frictie proberen te vermijden. Succesvolle bedrijven verankeren AI juist diep in werkprocessen en investeren in kennisopbouw bij medewerkers. Door personeelsschaarste lijkt grootschalig baanverlies in de industrie volgens ING onwaarschijnlijk.
Om substantiële productiviteitswinst te realiseren, zullen industriebedrijven hun digitale investeringen moeten verhogen en AI strategisch moeten inbedden in hun organisatie.
