De European Transport Workers’ Federation (ETF) uit ernstige zorgen over de arbeidsomstandigheden en mogelijke veiligheidsrisico’s bij geliberaliseerde verkeerstorens op Spaanse luchthavens. Aanleiding is een recente bijeenkomst op de luchthaven van Jerez de la Frontera met luchtverkeersleiders, vertegenwoordigd door de bij ETF aangesloten vakbond Comisiones Obreras (CCOO).
Volgens de ETF laat de situatie zien welke gevolgen het invoeren van aanbestedingsmodellen kan hebben binnen essentiële luchtvaartdiensten in Europa.
Kostenconcurrentie ten koste van veiligheid
In Spanje zijn meerdere verkeerstorens via marktwerking aanbesteed in het kader van bredere Europese liberaliseringsplannen. Wat bedoeld was als kostenbesparende maatregel, leidt volgens werknemers nu tot potentieel gevaarlijke situaties.
Op de luchthaven van Jerez wordt de toren geëxploiteerd door Saerco, na gunning van een volgens werknemers “sterk ondergeprijsde” offerte waarin onvoldoende rekening zou zijn gehouden met realistische personeelsbehoeften en operationele kosten. Luchthavenexploitant Aena kende het contract toe met goedkeuring van de nationale toezichthouder.
Sinds de start van het contract melden verkeersleiders:
- aanzienlijke inkomensdalingen ten opzichte van eerdere arbeidsvoorwaarden;
- een gestage uitstroom van ervaren personeel naar stabielere werkgevers;
- onvoldoende werving om vertrekkende medewerkers te vervangen.
Volgens de betrokkenen leidt dit tot chronische onderbezetting en grote druk op het resterende personeel.
Toenemende vermoeidheid en zorgen over arbeidsnormen
Verkeersleiders geven aan regelmatig buiten werktijd te worden benaderd en zich gedwongen te voelen extra diensten of onverwachte verlengingen van hun dienst te accepteren om de operatie draaiende te houden. Sommige medewerkers melden werkzaamheden te hebben verricht tijdens onbetaalde periodes of buiten hun geplande diensttijd.
“Luchtverkeersleiding draait om concentratie en vertrouwen”, aldus Gauthier Sturtzer, voorzitter van het ATM-comité van de ETF. “Wanneer de personeelsbezetting daalt en vermoeidheid toeneemt, komt de veiligheid onder druk te staan. Veilige dienstverlening mag niet afhankelijk zijn van goodwill of onbetaalde arbeid.”
Werknemers geven daarnaast aan terughoudend te zijn om publiekelijk over de situatie te spreken uit vrees voor professionele repercussies.
Toezicht onder druk
De ETF stelt dat CCOO formeel zorgen heeft gemeld bij de Spaanse luchtvaartautoriteit Agencia Estatal de Seguridad Aérea (AESA), maar daarop geen reactie heeft ontvangen. Juridische procedures die door de vakbond zijn gestart, bevestigden volgens de ETF overtredingen in lijn met de verklaringen van werknemers. Door handhavingsmechanismen kan daadwerkelijke implementatie van maatregelen echter jaren duren.
Dat roept volgens de federatie bredere vragen op over de effectiviteit en snelheid van toezicht op arbeids- en veiligheidsnormen in geliberaliseerde markten.
Gevolgen merkbaar in operatie
Ook in de dagelijkse operatie zouden de effecten merkbaar zijn. Een anonieme piloot verklaarde tijdens de bijeenkomst dat de samenwerking op aanbesteedde torens merkbaar is verslechterd. Communicatie zou formeler en minder flexibel zijn geworden, waardoor minder ruimte bestaat voor operationele afstemming met cockpitbemanningen.
Volgens de ETF werken verkeersleiders, onder druk van personeelstekorten en grotere individuele verantwoordelijkheid, steeds vaker strikt “volgens het boekje”, wat de gezamenlijke besluitvorming en operationele efficiëntie kan beperken.
Oproep tot actie
Met het huidige contract dat over ruim een jaar afloopt, acht de ETF snel ingrijpen noodzakelijk. Het verlengen van een model dat volgens de federatie gebaseerd is op onderbezetting en verslechterende arbeidsvoorwaarden, kan een precedent scheppen voor andere luchthavens in Spanje en daarbuiten.
“Als contracten kunnen worden gewonnen op basis van onrealistische personeelsaannames, zullen anderen volgen”, waarschuwt Sturtzer. “Dat kan leiden tot een neerwaartse spiraal die werknemers, passagiers en de luchtvaartveiligheid raakt.”
De ETF roept Aena, AESA en de Spaanse autoriteiten op om:
- volledige naleving van arbeidsnormen en vermoeidheidsregels te waarborgen;
- te zorgen voor adequate personeelsbezetting in lijn met operationele veiligheidseisen;
- het toezicht op aanbesteedde luchtvaartdiensten te versterken;
- bij toekomstige contracten veiligheid en sociale duurzaamheid zwaarder te laten wegen dan kortetermijnkosten.
Daarnaast vraagt de ETF aan het Europees Agentschap voor de veiligheid van de luchtvaart om erop toe te zien dat nationale autoriteiten voldoende toezicht houden op uitbestede diensten.
Volgens de federatie mag Europa niet toestaan dat essentiële veiligheidsdiensten verworden tot een “race naar de laagste bieder”.
