DEN HAAG – De Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) heeft bij controles vastgesteld dat 262 van de 439 geïnspecteerde bouwmarkten tekortschieten in de naleving van de Wet precursoren voor explosieven (Wpe). Dat betekent dat bijna 60 procent van de gecontroleerde winkels niet volledig voldoet aan de wettelijke eisen rond de verkoop van bepaalde chemicaliën.
De inspecties vonden plaats vanaf het tweede kwartaal van 2024 tot en met eind 2025. Ruim 400 controles werden uitgevoerd bij grote bouwmarktketens met meerdere vestigingen in Nederland. Alle 262 bouwmarkten die tekortkomingen vertoonden, hebben een waarschuwing gekregen. Eind dit jaar staan herinspecties bij de grote ketens gepland.
Onbekendheid met wet belangrijkste oorzaak
De ILT constateerde vooral tekortkomingen op het gebied van verificatie-, informatie- en meldplicht en bij de verkoop aan particulieren. Volgens de inspectie is onbekendheid met de wet en met de betreffende grondstoffen voor explosieven – zogenoemde precursoren – een belangrijke oorzaak.
Precursoren zijn chemicaliën die in alledaagse producten kunnen zitten, maar misbruikt kunnen worden voor het maken van explosieven. Bouwmarkten verkopen naast bouwmaterialen en gereedschap onder meer aceton, ontstoppingsmiddelen met zwavelzuur, urinesteenverwijderaars of beitspasta met salpeterzuur en soms meststoffen met ammoniumnitraat. Deze stoffen kunnen als grondstof dienen voor explosieven.
Assortiment aangepast
Om de veiligheidsrisico’s te verkleinen en de bewustwording te vergroten, voerde de ILT gesprekken met de hoofdkantoren van negen grote bouwmarktketens met Nederlandse vestigingen. Dit leidde tot aanpassingen in het assortiment en verbeterde interne procedures.
Zo halen de meeste ketens producten met beperkte chemicaliën uit het assortiment en sturen deze terug naar de leverancier. Ontstoppingsmiddelen met hoge concentraties zwavelzuur worden in sommige gevallen vervangen door alternatieven op basis van natriumhydroxide, die consumenten wel vrij mogen kopen.
Pilot met mystery shoppers
De ILT start daarnaast een pilot met mystery shoppers. Deze bezoeken winkels anoniem om te controleren of processen correct worden uitgevoerd. Volgens de inspectie kunnen zij situaties waarnemen die voor reguliere inspecteurs minder zichtbaar zijn. De pilot moet bijdragen aan betere naleving en vroegtijdige signalering van risico’s.
Verificatieplicht vaak onjuist uitgevoerd
Bij 225 bouwmarkten werd de verificatieplicht onvolledig of onjuist nageleefd. Volgens de Wpe is verificatie verplicht bij verkoop van chemicaliën waarvoor bij hogere concentraties beperkingen gelden. Bouwmarkten moeten bij iedere verkoop het legitimatiebewijs van zowel particuliere als zakelijke klanten controleren. Bij zakelijke klanten moet bovendien worden vastgelegd of het eindgebruik past bij de bedrijfsactiviteiten.
Onjuiste naleving vergroot het risico dat precursoren in verkeerde handen vallen.
Meldplicht onvoldoende bekend
118 bouwmarkten bleken onvolledig op de hoogte van de meldplicht. Verkopers moeten verdachte transacties of pogingen daartoe binnen 24 uur melden bij het meldpunt Verdachte Transacties Chemicaliën van de Belastingdienst. Ook vermissing of diefstal van dergelijke stoffen moet volgens de regels worden gemeld. Ontbrekende procedures vergroten het risico dat verdachte situaties niet tijdig worden herkend.
Informatieplicht en verkoop aan particulieren
Van de geïnspecteerde bouwmarkten waren 164 onvoldoende bekend met de informatieplicht. Personeel dat werkt met producten die precursoren bevatten, moet weten wat de risico’s zijn en klanten hierover informeren.
Daarnaast verkochten 125 van de 439 gecontroleerde bouwmarkten producten met precursoren aan particulieren zonder gebruiksvergunning. Bij verkoop zonder vergunning – en bijvoorbeeld bij contante betaling – is niet te achterhalen wie de koper is en waarvoor de stoffen worden gebruikt, wat veiligheidsrisico’s met zich meebrengt.
Toezicht ILT
De ILT ziet toe op de naleving van de Wet precursoren voor explosieven bij producenten, distributeurs, groot- en detailhandel. Daarbij wordt gecontroleerd of er een systeem is voor registratie en controle van verkoophandelingen en of personeel deze procedures correct uitvoert. Het toezicht richt zich op verkoop aan andere marktdeelnemers, professionele gebruikers en particulieren.
Volgens de inspectie is naleving van de wet van groot belang om te voorkomen dat gevaarlijke stoffen in verkeerde handen vallen en om de veiligheid van de samenleving te waarborgen.
