DEN HAAG – De Inspectie Justitie en Veiligheid berispt de drie Nederlandse reclasseringsorganisaties. Die zouden gebruikmaken van een algoritme dat vaak een te lage inschatting maakt van de kans dat verdachten en veroordeelden opnieuw de fout ingaan. Bovendien bestaat het risico dat dit door een computer uitgevoerde stappenplan discrimineert. Reclasseringsmedewerkers gebruiken dit digitale hulpmiddel als zij in een strafproces advies geven aan rechters en het Openbaar Ministerie.
De kritiek van de inspectie gaat over OxRec. Dit algoritme schat iemands recidivekans in op basis van persoonskenmerken als leeftijd, geslacht en het gebruik van drank en drugs. De inspectie raadt aan om de problemen met OxRec zo snel mogelijk weg te werken, of het systeem niet meer te gebruiken.
Sinds de software in 2018 in gebruik is genomen, is de kans dat een verdachte of veroordeelde weer de fout ingaat “nooit goed voorspeld”, stellen de onderzoekers. Dat risico op recidive wordt soms te hoog, maar in de meeste gevallen te laag ingeschat. Dat laatste is met name het geval bij drugsgebruikers en mensen met een ernstige psychische aandoening.
Discriminatie
Een ander kritiekpunt gaat over de gegevens waarop de adviezen zijn gebaseerd. Het systeem kijkt onder andere naar iemands inkomen en woonbuurt en dat kan volgens de onderzoekers leiden tot discriminatie.
Het is aan de medewerkers van Reclassering Nederland, Stichting Verslavingsreclassering GGZ en Leger des Heils Jeugdbescherming & Reclassering om te bepalen of zij luisteren naar het advies van het algoritme. De inspectie vreest dat zij te veel luisteren naar dit systeem en niet meer op hun eigen oordeel vertrouwen. In een interne podcast krijgen medewerkers te horen dat hun eigen oordeel zonder hulp van OxRec zo betrouwbaar is als “het opgooien van een muntje”.
Onderliggende oorzaken
De inspecteurs hebben niet onderzocht hoeveel verkeerde adviezen van dit algoritme zijn overgenomen door reclasseringsmedewerkers en rechters. Wel is bekend dat OxRec altijd wordt gebruikt als de reclassering adviezen geeft over veroordeelden en verdachten en ongeveer 44.000 keer per jaar wordt toegepast.
Een van de onderliggende oorzaken van de verkeerde voorspellingen is dat de formules van gevangenen en verdachten zijn verwisseld. Daarnaast zijn belangrijke instellingen van het algoritme afgestemd op 16 tot 24 jaar oude gegevens van gevangenen in Zweden. Onder andere hierdoor sluit OxRec niet goed aan op de huidige situatie van verdachten en veroordeelden in Nederland.
