DEN HAAG – De Autoriteit Consument & Markt (ACM) acht de voorgenomen wijziging van het Besluit capaciteitsverdeling hoofdspoorweginfrastructuur uitvoerbaar en handhaafbaar. Dat blijkt uit een uitvoerbaarheids- en handhaafbaarheidstoets (UHT) die de toezichthouder heeft uitgevoerd op verzoek van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. De aanpassing moet het mogelijk maken om in uitzonderlijke gevallen urgent militair transport voorrang te geven op het spoor, ook als daarvoor al toegekende capaciteit moet worden ingetrokken.
Voorrang voor militair transport
Aanleiding voor de wijziging is de veranderde geopolitieke situatie, waardoor de behoefte aan militair transport per spoor is toegenomen. In de huidige regels plant ProRail militair vervoer in op dezelfde manier als regulier goederen- en reizigersvervoer. Sommige militaire transporten kunnen echter niet wachten tot er capaciteit beschikbaar is.
In dat geval kunnen de ministers van Defensie en van Infrastructuur en Waterstaat gezamenlijk een zogenoemde urgentieverklaring afgeven. ProRail moet dan eerst proberen het militaire transport alsnog in te passen binnen de bestaande capaciteit of via afspraken met andere vervoerders, bijvoorbeeld door een alternatieve route of tijdstip. Lukt dat niet, dan mag ProRail op basis van de voorgestelde wijziging capaciteit intrekken die al aan een andere spoorwegonderneming is toegewezen.
Kritiek op rechtsbescherming
Hoewel de ACM de noodzaak van de maatregel onderschrijft, plaatst zij wel kanttekeningen bij de rechtsbescherming van spoorwegondernemingen die hierdoor capaciteit verliezen. De urgentieverklaring geldt juridisch niet als een besluit in de zin van de Algemene wet bestuursrecht, waardoor daartegen geen bezwaar of beroep mogelijk is bij de bestuursrechter.
Volgens de ACM is de gang naar de civiele rechter in de praktijk geen reëel alternatief, omdat betrokken vervoerders geen inzage krijgen in de criteria en werkafspraken die ten grondslag liggen aan de urgentieverklaring. De toezichthouder adviseert daarom om in de toelichting expliciet te benoemen dat een effectief rechtsmiddel ontbreekt en om terughoudend om te gaan met het inzetten van deze bevoegdheid.
Duidelijkere criteria nodig
Daarnaast adviseert de ACM om de criteria voor het aanmerken van een militair transport als ‘urgent’ duidelijker en kernachtiger te formuleren. In de huidige toelichting worden onder meer kenmerken van het transport, het dreigingsbeeld en de benodigde verplaatsingssnelheid genoemd, maar die zijn volgens de toezichthouder onvoldoende helder uitgewerkt. Duidelijke criteria zijn volgens de ACM belangrijk, omdat spoorvervoerders nadeel kunnen ondervinden van het intrekken van capaciteit, zonder dat daar compensatie tegenover staat.
Beperkte impact op toezicht
Tot slot verwacht de ACM dat de wijziging niet zal leiden tot een substantiële toename van haar toezichtslast. Eventuele klachten zullen zich vooral richten op de vraag of ProRail voldoende heeft gedaan om minder ingrijpende oplossingen te vinden dan het intrekken van capaciteit.
De wijziging van het Besluit capaciteitsverdeling moet nog worden vastgesteld door het kabinet. De UHT van de ACM vormt daarbij een belangrijk advies aan de wetgever.
